Cải cách thể chế là cải cách cái gì và như thế nào?

 – Kể từ Đại hội VI của Đảng, chúng ta đã thật sự từ bỏ mô hình nhà nước kế hoạch hóa tập trung, mà đi theo mô hình nhà nước kiến tạo phát triển. 

Lời tòa soạn : Tuần Nước Ta mở Diễn đàn ” Vì Nước Ta hùng cường ” với mong ước thu nhận từ quý fan hâm mộ những quan điểm, bài viết về các giải pháp tăng trưởng quốc gia trong toàn bộ các nghành nhằm mục đích khơi thông tiềm năng tăng trưởng, cổ vũ niềm tin của hội đồng vào tương lai Nước Ta. Mời quý fan hâm mộ gửi bài viết về tuanvietnam@vietnamnet.vn

TS. Nguyễn Sĩ Dũng

Bạn đang đọc: Cải cách thể chế là cải cách cái gì và như thế nào?

Một trong ba cải tiến vượt bậc kế hoạch được Đảng ta chỉ ra là cải cách thể chế. “ Cải cách thể chế, cải cách thể chế và cải cách thể chế ! ” là nhận thức và là mục tiêu hành vi được nhất trí rất cao trong xã hội ta .Tuy nhiên, cải cách thể chế là cải cách cái gì và cải cách theo quy mô nào ? Quả thực, đây là một câu hỏi không dễ vấn đáp. Không vấn đáp được câu hỏi này, tất cả chúng ta khó hoàn toàn có thể phong cách thiết kế được một chương trình hành động mạch lạc và hiệu suất cao .Thể chế hoàn toàn có thể được hiểu là phương pháp tổ chức triển khai và quản lý và vận hành quyền lực tối cao nhà nước. Ở cách hiểu này, nhà nước hoàn toàn có thể được phân loại thành nhà nước tập quyền và nhà nước phân quyền. Nhà nước phân quyền thì lại được phân loại thành cộng hòa tổng thống, cộng hòa đại nghị và cộng hòa tổng thống lưỡng tính .Thể chế cũng hoàn toàn có thể được hiểu là phương pháp nhà nước quản lý và vận hành nền kinh tế tài chính. Ở cách hiểu này, nhà nước hoàn toàn có thể được phân loại thành nhà nước kiểm soát và điều chỉnh, nhà nước kế hoạch hóa tập trung chuyên sâu, nhà nước phúc lợi và nhà nước xây đắp tăng trưởng .Nếu tất cả chúng ta muốn thôi thúc kinh tế tài chính tăng trưởng, thì cải cách thể chế mà tất cả chúng ta cần tiến hành phải là những cải cách tương quan để thể chế ở cách hiểu thứ hai này. Vấn đề đặt ra là tất cả chúng ta sẽ lựa chọn quy mô nào trong bốn quy mô nói trên để cải cách ?Thực tế cho thấy, không có một mô hình thể chế nào tốt một cách chung chung, tương thích một cách chung chung cho tổng thể các nước trên quốc tế. Mỗi mô hình thể chế chỉ hoàn toàn có thể phát huy công dụng trên một nền tảng văn hóa truyền thống nhất định .Cải cách thể chế là cải cách cái gì và như thế nào?Vì xã hội công bằng, dân chủ, văn minh.Thể chế và văn hóa truyền thốngNước Mỹ, nước Úc, nước Canada, nước New Zealand … đều đã từng là thuộc địa của nước Anh và đều đã rất thành công xuất sắc khi vận dụng quy mô nhà nước kiểm soát và điều chỉnh – mô hình thể chế của Anh cho quốc gia mình .Nhiều người cho rằng di sản lớn nhất của nước Anh là mô hình thể chế của nước này. Các nước cựu thuộc địa của Anh đã được tận thưởng được mô hình thể chế của Anh nên đều rất tăng trưởng .Tuy nhiên, nếu nhận xét nói trên đúng cho nước Mỹ, nước Úc, nước Canada, nước New Zealand, thì có vẻ lại không trọn vẹn đúng cho Ấn độ, Pakistan và nhiều nước châu Á-Phi từng là thuộc địa của Anh khác .Tại sao mô hình thể chế của nước Anh lại chỉ phát huy tính năng ở một số ít nước, còn ở 1 số ít nước khác thì không ? Câu vấn đáp nằm ở nền tảng văn hóa truyền thống của các nước. Chúng ta hoàn toàn có thể thuận tiện nhận thấy, các nước Mỹ, Úc, Canada, New Zealand có nền tảng văn hóa truyền thống tương đương với nước Anh .Trong lúc đó, Ấn Độ, Pakistan và các nước cự thuộc địa khác có một nền tảng văn hóa truyền thống rất khác. Chính cho nên vì thế mô hình thể chế của nước Anh ít phát huy công dụng ở các nước nói trên .Điều dễ nhận thấy ở đây là : một mô hình thể chế chỉ phát huy tính năng ở các nước có nền tảng văn hóa truyền thống tương đương và ít phát huy tính năng ở các nước có nền tảng văn hóa truyền thống độc lạ .Tương tự cũng là điều tất cả chúng ta hoàn toàn có thể nói về mô hình thể chế của nhà nước phúc lợi. Các nhà nước phúc lợi Bắc Âu ( Thụy Điển, Đan Mạch, Phần lan, Na Uy … ) là mô hình thể chế hoàn toàn có thể được coi là thịnh vượng và tốt đẹp nhất đang sống sót trên quốc tế lúc bấy giờ. Ở các nước này, người dân sinh ra đã được nhà nước chăm sóc khá đầy đủ về mọi mặt. Cuộc sống của họ rất là bảo đảm an toàn, không thiếu và niềm hạnh phúc .Thế nhưng tại sao một mô hình thể chế tốt đẹp lại không thể nhân rộng ra được ngoài vùng Bắc Âu ? Lý do là vì thiếu nền tảng văn hóa truyền thống của Bắc Âu không hề quản lý và vận hành được một quy mô như vậy. “ Biết thế nào là đủ ” là một nét văn hóa truyền thống rất đặc biệt quan trọng của những người dân Bắc Âu. Những người dân này chuẩn bị sẵn sàng đóng thuế cho nhà nước đến 70-75 % thu nhập của mình mà không hề tâm tư nguyện vọng, suy bì .Bất cứ ở một nơi nào khác trên quốc tế, mức thuế như trên sẽ triệt tiêu động lực thao tác, còn ở các nước Bắc Âu thì lại không. Ví dụ từ các nước Bắc Âu một lần nữa chứng minh và khẳng định nền tảng văn hóa truyền thống là rất quan trọng để một mô hình thể chế hoàn toàn có thể thành công xuất sắc .Nền tảng văn hóa truyền thống của Nước Ta tương thích với mô hình thể chế nào ?Về mặt vị trí địa lý, Nước Ta thuộc về nhóm các nước Khu vực Đông Nam Á. Tuy nhiên, về mặt văn hóa truyền thống, tất cả chúng ta lại thuộc về các nước Đông Bắc Á ( Nhật Bản, Đài Loan, Trung Quốc, Nước Hàn, Bắc Triều Tiên ). Ăn cơm bằng đũa, viết chữ tượng hình ( Nước Ta đã từng có chữ nôm là chữ tượng hình ) chỉ là một vài bộc lộ ra bên ngoài của văn hóa truyền thống Đông Bắc Á .Cái nằm sâu bên trong ảnh hưởng tác động đến cách nghĩ, cách hành xử của dân cư ở vùng này là ý thức và tư tưởng Nho giáo. Một số trong những đặc thù điển hình nổi bật của các nước này là truyền thống lịch sử khoa bảng và liêm sỉ của quan chức hành chính. Học hành, thi tuyển để làm quan là con đường phấn đấu được coi trọng nhất. Đây cũng là nền tảng văn hóa truyền thống để nhà nước hoàn toàn có thể tuyển dụng được những người thật sự tài năng cho nền quản trị công .Mô hình thể chế được hầu hết các nước Đông Bắc Á lựa chọn là nhà nước thiết kế tăng trưởng ( developmental state ). Mô hình thể chế này đã đưa lại sự tăng trưởng kỳ điệu cho cả Nhật Bản, Nước Hàn, Đài loan, Nước Singapore ( Nước Singapore ở Khu vực Đông Nam Á, nhưng lại có văn hóa truyền thống Đông Bắc Á ) và gần đây là cả Trung Quốc. Sự thành công xuất sắc của các nước này cho thấy quy mô nhà nước thiết kế tăng trưởng rất tương thích với nền tảng văn hóa truyền thống của các nước Đông Bắc Á. Mà như vậy thì quy mô này trọn vẹn hoàn toàn có thể tương thích cho Nước Ta .Điều đáng nói ở đây là rất nhiều nước ở các vùng miền khác trên quốc tế đã nỗ lực vận dụng quy mô nhà nước xây đắp tăng trưởng, nhưng đều đã không thành công xuất sắc. Trường hợp ngoại lệ, có lẽ rằng, chỉ là Các tiểu vương quốc Ả Rập thống nhất .Nội hàm của khái niệm “ nhà nước thiết kế tăng trưởng ”Khái niệm “ nhà nước kiến thiết tăng trưởng ” được nhà nghiên cứu Chalmers Johnson đưa ra từ những năm tám mươi của thế kỷ trước khi ông điều tra và nghiên cứu về sự tăng trưởng thần kỳ của Nhật Bản. Ông nhận thấy rằng trong sự tăng trưởng thần kỳ ấy có vai trò rất quan trọng của nhà nước. Nhà nước Nhật Bản đã không riêng gì tạo ra khuôn khổ cho sự tăng trưởng, mà còn xu thế và thôi thúc sự tăng trưởng đó .Sau này, ngoài Nhật Bản ra, Nước Hàn, Đài Loan, Nước Singapore, Trung Quốc đều được xem là những nhà nước kiến thiết tăng trưởng .

Đặc trưng hết sức cơ bản của mô hình nhà nước này là nhà nước trực tiếp đề ra một kế hoạch phát triển công nghiệp (với những tham vọng lớn) và đầu tư mãnh mẽ về cơ chế, chính sách và nhiều khuyến khích khác để thúc đẩy công nghiệp phát triển.

Có thể nói trong quy mô này, sự tăng trưởng kinh tế tài chính do nhà nước dẫn dắt, chứ không phải do thị trường. Theo các nhà nghiên cứu, đây là quy mô nhà nước nằm ở giữa quy mô nhà nước kiểm soát và điều chỉnh Anh-Mỹ ( theo chủ thuyết thị trường tự do ) và nhà nước kế hoạch hóa tập trung chuyên sâu ( theo quy mô xã hội chủ nghĩa truyền thống lịch sử ). Nhà nước xây đắp tăng trưởng không đứng ngoài thị trường, nhưng cũng không làm thay thị trường. Mà nhà nước kiến thiết tăng trưởng dữ thế chủ động can thiệp can đảm và mạnh mẽ vào thị trường để thôi thúc tăng trưởng và hiện thực hóa các tiềm năng tăng trưởng đã được đề ra .Những nét đặc trưng của nhà nước thiết kế tăng trưởng được tác giả Chalmers Johnson đưa ra là :Một cỗ máy hành chính gọn nhẹ, nhưng tinh hoa và hiệu suất cao .Bộ máy hành chính được trao quyền vừa đủ để đưa ra những sáng tạo độc đáo và quản lý và vận hành hiệu suất cao .Nhà nước trải qua các thiết chế kinh tế tài chính và các hướng dẫn hành chính để can thiệp vào thị trường .Có Bộ thương mại quốc tế và công nghiệp như một thiết chế mạnh điều phối chủ trương tăng trưởng công nghiệp .Nhiều người cho rằng, nhà nước kiến thiết tăng trưởng là quy mô nhà nước phối hợp được ưu điểm, đồng thời khắc phục được điểm yếu kém của cả hai quy mô nhà nước kiểm soát và điều chỉnh và nhà nước kế hoạch hóa tập trung chuyên sâu .Mô hình nhà nước kiến thiết tăng trưởng là tối ưu cho Nước TaDo là một nước có nền tảng văn hóa truyền thống của Đông Bắc Á, quy mô nhà nước xây đắp tăng trưởng hoàn toàn có thể là tối ưu cho Nước Ta. Hơn thế nữa, lựa chọn quy mô nhà nước kiểm soát và điều chỉnh kiểu Anh-Mỹ là rất rủi ro đáng tiếc .Trước hết, văn hóa truyền thống của tất cả chúng ta khác. Không có thói quen tận dụng quyền tự do cá thể, Nhà nước có tạo thời cơ thuận tiện đến mấy, nhiều người Việt cũng khó lòng chớp lấy được .Thêm vào đó, do thực trạng lịch sử dân tộc, các doanh nghiệp của nước ta, đặc biệt quan trọng là các doanh nghiệp tư nhân, mới chỉ được hình thành trong thời kỳ thay đổi. Về cơ bản, các doanh nghiệp đều rất non trẻ và khá hạn chế về tiềm lực mọi mặt. Bắt các doanh nghiệp này phải cạnh tranh đối đầu bình đẳng với các doanh nghiệp FDI chưa chắc đã là một sự công minh. Mà như vậy, thì lựa chọn quy mô nhà nước kiểm soát và điều chỉnh, tất cả chúng ta sẽ khó lòng thoát khỏi bẫy thu nhập trung bình .Thật ra, kể từ Đại hội VI của Đảng, tất cả chúng ta đã thật sự từ bỏ quy mô nhà nước kế hoạch hóa tập trung chuyên sâu, mà đi theo quy mô nhà nước kiến thiết tăng trưởng. Đảng và Nhà nước đã đề ra đường lối công nghiệp hóa quốc gia, đã công nhận cơ chế thị trường, nhưng vẫn coi trọng vai trò quản trị của Nhà nước .Như vậy tổng thể các phần cấu thành quan trọng của một nhà nước thiết kế tăng trưởng đều đã được khẳng định chắc chắn trong đường lối tăng trưởng của tất cả chúng ta. Có lẽ, chính cho nên vì thế, kinh tế tài chính nước ta đã có sự tăng trưởng khá ngoạn mục trong thời hạn vừa mới qua .Tuy nhiên, yếu tố là tại sao quốc gia ta vẫn chưa trở thành “ hổ ”, thành “ rồng ’ như các nước Đông Bắc Á ?Nguyên nhân có nhiều, nhưng cơ bản nhất là tất cả chúng ta đã không thôi thúc tăng trưởng công nghiệp trải qua các công ty, các tập đoàn lớn tư nhân như ở Nhật Bản và Nước Hàn, và lại trải qua các doanh nghiệp nhà nước .Một nguyên cơ bản khác nữa là tất cả chúng ta cũng đã không có được một cỗ máy hành chính, công vụ chuyên nghiệp và có tài năng để hiện thực hóa chương trình công nghiệp hóa .Có lẽ đây là những khiếm khuyết mà tất cả chúng ta phải tập trung chuyên sâu mọi nỗ lực cải cách để khắc phục. Đồng thời phải kiên trì quy mô nhà nước thiết kế tăng trưởng .Công bằng mà nói, một khuôn khổ khái niệm đủ sáng rõ và mạch lạc về quy mô nhà nước thiết kế tăng trưởng chưa thật sự hình thành ở nước ta. Sự lựa chọn của tất cả chúng ta trong quy trình thay đổi nếu không phải do may mà đúng, thì cũng đa phần là đi theo sự yên cầu khách quan của tình hình hơn là trên một nền tảng triết lý vững chãi .Cải cách thể chế là cải cách cái gì và như thế nào?Việt Nam nên đi theo mô hình nhà nước kiến tạo phát triển.Vượt qua những rủi ro đáng tiếc của việc lựa chọn quy mô nhà nước xây đắp tăng trưởngLựa chọn quy mô nhà nước kiến thiết tăng trưởng là tối ưu cho quốc gia ta, tuy nhiên rủi ro đáng tiếc của lựa chọn này là trọn vẹn không nhỏ .Trước hết, là rủi ro đáng tiếc về năng lượng. Chúng ta có năng lực hoạch định chủ trương tăng trưởng công nghiệp đúng đắn hay không ? Trong cuộc cách mạng công nghiệp 4.0, thì kế hoạch tăng trưởng công nghiệp Nước Ta phải là gì ? Đây quả thực là những câu hỏi không dễ vấn đáp. Thiếu một đội ngũ chỉ huy tinh hoa khó lòng hoạch định chủ trương tăng trưởng đúng đắn được. Để có được một đội ngũ chỉ huy như vậy, lôi cuốn người tài vào trong Đảng là rất quan trọng. Đây phải được coi là một trong những trách nhiệm kế hoạch số 1 của Đảng ta trong thời hạn sắp tới. Ngoài ra, tận dụng tri thức của giới Việt kiều tinh hoa để hoạch định chủ trương tăng trưởng công nghiệp cũng rất quan trọng .Rủi ro thứ 2, do đã hội nhập sâu rộng với quốc tế và tham gia rất nhiều các hiệp định về tự do thương mại song phương và đa phương, nên khoảng trống chủ trương còn lại của Nhà nước ta cho việc hoạch định và tiến hành chương trình công nghiệp hóa một cách độc lập và tự chủ là rất nhỏ hẹp .Bị ràng buộc bởi vô vàn những cam kết quốc tế, Nhà nước rất khó can thiệp vào thị trường để thôi thúc tăng trưởng những ngành công nghiệp mà tất cả chúng ta lựa chọn. Để vượt qua rủi ro đáng tiếc này, quan trọng là phải nâng cao năng lượng phong cách thiết kế các hàng rào kỹ thuật, các hàng rào về thủ tục. Điều này có vẻ như như đang đi ngược với những nỗ lực cắt giảm thủ tục hành chính của nhà nước lúc bấy giờ .

Tuy nhiên, nếu chúng ta muốn phát triển ngành công nghiệp ô tô của Việt Nam, thì hàng rào kỹ thuật là rất cần thiết để ngành công nghiệp non trẻ này của đất nước không bị cạnh tranh quốc tế bóp chết từ trong trứng nước.

Tận dụng các khoảng trống chủ trương cũng rất quan trọng ở đây. Các hiệp định tự do thương mại không hạn chế Nhà nước góp vốn đầu tư cho nghiên cứu và điều tra và tăng trưởng ( R&D ) trong một số ít nghành ( ví dụ như bảo mật an ninh, quốc phòng ví dụ điển hình ). Tại sao tất cả chúng ta không góp vốn đầu tư vào đây, khi thiết yếu thì vẫn hoàn toàn có thể chuyển giao các thành tựu điều tra và nghiên cứu cho các nghành dân sự ?Rủi ro thứ 3, quỹ thời hạn để kiến thiết xây dựng thành công xuất sắc quy mô nhà nước xây đắp tăng trưởng còn lại không nhiều. Với áp lực đè nén của hội nhập và dân chủ hóa, quy mô coi trọng tăng trưởng kinh tế tài chính hơn lan rộng ra dân chủ và nhân quyền như nhà nước thiết kế tăng trưởng chưa chắc đã có được sự gật đầu của phần đông công chúng .Để vượt qua thử thách này, truyền thông online đóng một vai trò rất là quan trọng. Không có một nền tảng kinh tế-xã hội tương thích ( với hầu hết dân chúng là những tầng lớp trung lưu ) và một nền tảng văn hóa truyền thống chính trị trưởng thành, những cải cách dân chủ manh động không khéo lại hướng dẫn đến đổ vỡ và không ổn định xã hội mà thôi .

Source: https://mindovermetal.org
Category: Wiki là gì

Rate this post
Subscribe
Notify of
guest
0 Comments
Inline Feedbacks
View all comments