ĐỀ TÀI TẾ BÀO GỐC VÀ ĐẠO LÝ SINH HỌC TRONG NGHIÊN CỨU TẾ BÀO GỐC

ĐỀ TÀI TẾ BÀO GỐC VÀ ĐẠO LÝ SINH HỌC TRONG NGHIÊN CỨU TẾ BÀO GỐC

Bạn đang xem bản rút gọn của tài liệu. Xem và tải ngay bản đầy đủ của tài liệu tại đây (611.5 KB, 23 trang )

TIỂU LUẬN
TẾ BÀO GỐC VÀ ĐẠO LÝ
SINH HỌC TRONG NGHIÊN
CỨU TẾ BÀO GỐC
PHẠM VĂN THƯƠNG
Phạm văn thương
1
Phạm văn thương
2
A. ĐẶT VẤN ĐỀ
Trong vài thập kỷ gần đây, chúng ta đã được chứng kiến nhiều
thành tựu quan trọng trong nghiên cứu về tế bào gốc cũng như những
tranh cãi về tính đạo đức trong nghiên cứu lĩnh vực này. Nghiên cứu về
tế bào gốc trang bị cho chúng ta những hiểu biết về quá trình hình thành
cơ thể sinh vật từ một tế bào đơn lẻ và quá trình các tế bào khỏe mạnh
thay thế các tế bào bị tổn thương trong các cơ thể trưởng thành, mang lại
cho nhân loại hy vọng chữa được nhiều bệnh mãn tính và nan giải mà
hiện nay chưa có biện pháp điều trị hiệu quả. Trong thế kỷ 21, nhân loại
đón đợi liệu pháp điều trị thay thế tế bào hay tế bào gốc trị liệu. Các
nghiên cứu thực nghiệm trên động vật đã chứng minh liệu pháp điều trị
mới này là có thể và đã có nhiều bằng chứng cho phép chúng ta hy vọng
vào triển vọng của tế bào gốc người. Tuy nhiên công việc này mới đang
ở giai đoạn đầu tiên và gặp không ít khó khăn về kỹ thuật cũng như các
vấn đề liên quan đến đạo đức và luân lý. Vì vậy, tôi đã chọn đề tài: “Tế
bào gốc và đạo lý sinh học liên quan” làm đề tài tiểu luận của mình để
tìm hiểu về tế bào gốc cũng như các vấn đề đạo đức liên quan đến tế bào
gốc.
Phạm văn thương
3
B – MỤC ĐÍCH, ĐỐI TƯỢNG VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
1. Mục đích:

– Tìm hiểu về tế bào gốc cũng như các vấn đề liên quan đến đạo đức sinh
học trong nghiên cứu ứng dụng tế bào gốc.
– Thực hành phương pháp nghiên cứu đề tài bằng lý thuyết, đọc và xử lý số
liệu liên quan tạo tiền đề cho việc nghiên cứu các đề tài sâu hơn.
2. Đối tượng nghiên cứu:
Các loại tài liệu như giáo trình, sách giáo khoa, các bài báo, các trang
web điện tử có liên quan đến tế bào gốc.
3. Phương pháp nghiên cứu:
Thu thập các thông tin, đọc các vấn đề có liên quan đến tế bào gốc và
đạo lý sinh học trong nghiên cứu tế bào gốc.
Phạm văn thương
4
C. NỘI DUNG
I. TẾ BÀO GỐC (Stem cells)
1. Lịch sử nghiên cứu tế bào gốc [2]
– 1945: Phát hiện ra tế bào gốc tạo máu.
– Thập kỷ 1960:
+ Xác định được các tế bào carcinoma phôi chuột là một loại tế bào gốc.
+ Khám phá ra trong não trưởng thành có chứa các tế bào gốc có thể biệt
hóa thanh các tế bào thần kinh.
– 1981: Evans và Kaufman và Martin phân lập được tế bào gốc phôi từ
khối tế bào bên trong của phôi túi (blastocyst) chuột.
– 1995 -1996: Tế bào gốc phôi linh trưởng có nhân lưỡng bội bình
thường được phân lập từ khối tế bào bên trong của phôi túi và duy trì
trên in vitro.
– 1998: Thomson và cộng sự ở đại học Wisconsin-Madison (Mỹ) tạo ra
dòng tế bào gốc phôi người đầu tiên từ khối tế bào bên trong của phôi
túi.
– 1999: Khẳng định khả năng chuyển biệt hóa (transdifferentiation) hay
tính mềm dẻo (plasticity) của tế bào gốc trưởng thành.

– 2001: Tìm ra một số phương pháp định hướng tế bào gốc biệt hóa trên
in vitro tạo ra các mô có thể dùng cho ghép mô.
– 2003: Tạo được noãn bào từ tế bào gốc phôi chuột. Điều này gợi ý
rằng tế bào gốc phôi có thể có tính toàn năng, bằng thực nghiệm có thể
làm một tế bào “trẻ lại”.
– 2005: Phát triển kỹ thuật mới cho phép tách chiết tế bào gốc phôi mà
không làm tổn thương phôi.
2. Tế bào gốc: Định nghĩa và phân loại.
2.1. Định nghĩa:
Hiện có rất nhiều định nghĩa về tế bào gốc. Tuy nhiên, có thể hiểu
tế bào gốc thông qua 1 số định nghĩa sau:
Phạm văn thương
5
– Tế bào gốc là những tế bào có khả năng sinh sản và biệt hóa cho ra
các tế bào biệt hóa [17, 4]
– Tế bào gốc là những tế bào chưa biệt hoá và chúng có khả năng biệt
hoá thành các kiểu tế bào chức năng, điều này cho phép chúng có vai
trò như hệ thống sữa chữa mô, tạo những tế bào khác hoạt động bình
thường trong cơ thể sinh vật [367, 1].
– Tế bào gốc là tế bào có khả năng phát triển thành nhiều loại tế bào
khác nhau trong cơ thể. Là một công cụ trong “hệ thống sửa chữa” của
cơ thể, khi được đưa vào các bộ phận khác nhau, tế bào gốc có thể
phân chia không giới hạn để lấp đầy những thiếu hụt tế bào của bộ
phận đó chừng nào cơ thể còn sống. Tế bào gốc có thể trở thành tế bào
cơ, hồng huyết cầu, tế bào não [7]
– Tế bào gốc là các tế bào chưa biệt hóa, có thể tự tái tạo (self renew)
và phân chia nhiều lần. Trong những điều kiện sinh lý/thực nghiệm
nhất định, tế bào gốc có thể cảm ứng biệt hóa thành các tế bào có chức
năng chuyên biệt như tế bào cơ tim, tế bào tuyến tụy, tế bào bào da, tế
bào máu, tế bào thần kinh…[3, 3]

2.2. Phân loại
Thuật ngữ “tế bào gốc” mang tính khái quát chung, hàm nghĩa là
một tế bào có khả năng biệt hóa thành kiểu tế bào chức năng. Khó nhận
biết được tiềm năng của nó như thế nào từ thuật ngữ này. Do vậy, tế
bào gốc được phân loại và đặt tên dựa vào một trong 2 tiêu chí sau:
2.2.1. phân loại theo tiềm năng biệt hóa hay đặc tính.
Theo tiềm biệt hoá có thể xếp tế bào gốc thành bốn loại: toàn
năng (hay thuỷ tổ), vạn năng, đa năng và đơn năng [1], [3].
a/ Tế bào gốc toàn năng hay tế bào gốc thủy tổ (totipotent stem cells):
Là những tế bào có khả năng biệt hóa thành tất cả các loại tế bào
cơ thể từ một tế bào ban đầu. Tế bào toàn năng có khả năng phát triển
thành thai nhi, tạo nên một cơ thể sinh vật hoàn chỉnh. Trứng đã thụ
tinh (hợp tử) và các tế bào được sinh ra từ những lần phân chia đầu tiên
Phạm văn thương
6
của tế bào trứng đã thụ tinh (giai đoạn 2 – 4 tế bào – các blastosomer)
là các tế bào gốc toàn năng, có khả năng phân chia và biệt hóa ra tất cả
các dòng tế bào để tạo nên một cơ thể sinh vật hoàn chỉnh.
b/ Tế bào gốc vạn năng (pluripotent stem cells):
Là những tế bào có khả năng biệt hóa thành tất cả các tế bào của
cơ thể có nguồn gốc từ ba lá mầm phôi – lá trong, lá giữa và lá ngoài.
Ba lá mầm phôi này là nguồn gốc của tất cả các loại tế bào chuyên biệt
khác nhau của cơ thể. Khác với tế bào gốc toàn năng, các tế bào gốc
vạn năng không thể phát triển thành thai, không tạo nên được một cơ
thể sinh vật hoàn chỉnh mà chỉ có thể tạo nên được các tế bào, mô nhất
định. Các tế bào gốc phôi lấy từ khối tế bào bên trong (inner cell mass)
là những tế bào gốc vạn năng.
c/ Tế bào gốc đa năng (multipotent stem cells):
Là những tế bào có khả năng biệt hóa thành nhiều loại tế bào của
cơ thể từ một tế bào ban đầu. Các tế bào được tạo thành nằm trong một

hệ tế bào có liên quan mật thiết, ví dụ chỉ tạo nên các tế bào máu (bao
gồm hồng cầu, bạch cầu, tiểu cầu lympho…), hoặc chỉ tạo nên các tế
bào của hệ thống thần kinh. Thường thì các tế bào gốc trưởng thành
như tế bào gốc tạo máu, tế bào gốc thần kinh chỉ có tính đa năng;
nhưng trong những điều kiện nhất định, chúng vẫn có thể chuyển biệt
hóa và trở nên có tính vạn năng.
Phạm văn thương
7
Hình 1. Tế bào gốc toàn năng, vạn năng và đa năng:
d/ Tế bào gốc đơn năng (mono/unipotential progenitor cells):
Tế bào gốc đơn năng, còn gọi là tế bào định hướng đơn dòng hay
tế bào đầu dòng (progenitor cells), là những tế bào gốc chỉ có khả năng
biệt hóa theo một dòng. Ví dụ mẫu tiểu cầu, tế bào định hướng dòng
lympho, tế bào định hướng dòng hồng cầu, dòng bạch cầu Trong điều
kiện bình thường, các tế bào gốc trưởng thành trong nhiều tổ chức đã
biệt hóa có tính đơn năng và có thể biệt hóa thành chỉ một dòng tế bào.
Khả năng biệt hóa theo dòng này cho phép duy trì trạng thái sẵn sàng tự
tái tạo mô, thay thế các tế bào mô chết vì già cỗi bằng các tế bào mô
mới.
2.2.2. Phân loại theo nguồn gốc phân lập
Theo nguồn gốc phân lập có thể xếp loại tế bào gốc làm 3 loại: tế
bào gốc phôi (trong đó có tế bào gốc phôi thực thụ và tế bào mầm phôi),
tế bào gốc thai, và tế bào gốc trưởng thành [1], [3].
a/ Tế bào gốc phôi (Embryonic stem cells-ESCs) và tế bào mầm phôi
(Embryonic germ cells)
Tế bào gốc phôi là các tế bào gốc vạn năng được lấy từ phôi giai
đoạn sớm (4-7 ngày tuổi). Ở giai đoạn này phôi có hình cầu và được gọi
là phôi túi (blastocyst). Blastocyst có cấu trúc gồm 3 thành phần: Một
Phạm văn thương
8

lớp tế bào bên ngoài (trophoblast), một khoang chứa đầy dịch và một
nhóm có khoảng 30 tế bào vạn năng nằm lệch về một cực gọi là khối tế
bào bên trong (inner cell mass). Dùng một loại enzyme đặc biệt để phân
tách các tế bào của khối này sẽ thu được các tế bào gốc phôi.
Tế bào mầm phôi là các tế bào mầm nguyên thủy có tính vạn
năng. Đó là các tế bào sẽ hình thành nên giao tử (trứng và tinh trùng) ở
người trưởng thành. Các tế bào mầm nguyên thủy này được phân lập từ
phôi 5-9 tuần tuổi hoặc từ thai nhi. So với tế bào gốc phôi, các tế bào
mầm phôi khó duy trì dài hạn hơn trong nuôi cấy nhân tạo do chúng ở
giai đoạn biệt hóa cao hơn.
b/ Tế bào gốc thai (Foetal stem cells):
Là các tế bào vạn năng hoặc đa năng được phân lập từ tổ chức thai
sau nạo phá thai hoặc từ máu cuống rốn sau khi sinh. Nhiều người cho
rằng, tế bào gốc thai thuộc loại tế bào gốc trưởng thành ở giai đoạn biệt
hóa thấp.
c/ Tế bào gốc trưởng thành (Adult stem cells/Somatic stem cells):
Còn gọi là tế bào gốc thân. Là các tế bào chưa biệt hóa được tìm
thấy với một số lượng ít trong các mô của người trưởng thành (máu
ngoại vi, mô não, mô da, mô cơ…). Tuy nhiên, cũng có thể tìm thấy ở
trẻ em, thai nhi và có thể tách chiết từ máu cuống rốn. Trong cơ thể, vai
trò chủ yếu của các tế bào gốc trưởng thành là duy trì và sửa chữa tổ
chức mà ở đó chúng được tìm ra.
Bình thường, các tế bào gốc trưởng thành được cho là có tính đa
năng, chúng có thể phát triển thành nhóm các tế bào có quan hệ mật
thiết với nhau trong cùng một tổ chức. Ví dụ tế bào gốc tạo máu có khả
năng hình thành nên tất cả các loại tế bào máu khác nhau bao gồm hồng
cầu, bạch cầu, tiểu cầu, lympho…. Tuy nhiên, các bằng chứng gần đây
cho thấy một số loại tế bào gốc trưởng thành còn có thể có tính vạn
năng, hoặc ít nhất có khả năng biệt hóa thành nhiều loại tế bào khác
nhau (tức là có tính mềm dẻo-plasticity).

Phạm văn thương
9
3. Nguồn lấy tế bào gốc [1], [3]:
3.1. Nguồn lấy tế bào gốc phôi.
Tế bào gốc phôi được lấy từ khối tế bào bên trong (inner cell
mass) của phôi túi (blastocyst) phát triển từ:
– Các phôi tạo nên bằng kỹ thuật thụ tinh trong ống nghiệm.
– Các phôi nhân bản (cloned embryo) tạo nên bằng tách blastosomer
trong giai đoạn phôi 2- 4 tế bào, hoặc bằng phân chia blastocyst.
– Các phôi nhân bản vô tính tạo nên bằng kỹ thuật chuyển nhân tế bào
thân.
3.2. Nguồn lấy tế bào mầm phôi và tế bào gốc thai.
Nguồn lấy tế bào mầm phôi và tế bào gốc thai là thai động vật
hoặc thai thai nhi nạo bỏ. Với thai người nạo bỏ, thường chỉ lấy ở thai
nhi dưới 6 tuần tuổi (thai sớm, mức độ biệt hóa chưa cao). Tổ chức mầm
sinh dục thai là nơi lấy tế bào mầm phôi, các tổ chức khác của thai (não,
gan) là nơi lấy tế bào gốc thai.
3.3. Nguồn lấy tế bào gốc trưởng thành.
Thường lấy từ các tổ chức trưởng thành như: máu cuống rốn,
trung mô cuống rốn, tủy xương, máu ngoại vi, nang lông, tổ chức não…
Hình 2. Các nguồn lấy tế bào gốc
4. Ưu và nhược điểm của các loại tế bào gốc.
4.1. Tế bào gốc phôi.
Phạm văn thương
10
Do có tính vạn năng và dễ tăng sinh khi nuôi cấy labo, tế bào gốc
phôi có lẽ thuận lợi hơn cho liệu pháp điều trị bằng tế bào gốc. Tuy
nhiên nếu chỉ đơn thuần tiêm tế bào gốc phôi vào vị trí tổn thương, rất
có khả năng hình thành nên khối u teratoma tại vị trí tiêm. Do đó các tế
bào gốc cần được định hướng biệt hóa thành các tế bào mong muốn

trước khi được tiêm vào vị trí tổn thương. Hiện nay có một số kỹ thuật
được dùng để kiểm soát sự biệt hóa tế bào gốc trên nuôi cấy thực
nghiệm, ví dụ: thay đổi thành phần hóa học của môi trường nuôi cấy,
tác động vào bề mặt của đĩa nuôi cấy (tạo các giá thể), hay gài các gen
đặc hiệu vào những tế bào này.
Một trở ngại khác có thể có của việc sử dụng các dòng tế bào gốc
phôi trong tế bào gốc trị liệu là khi truyền tế bào gốc từ một cơ thể này
vào một cơ thể khác chúng có thể bị loại bỏ bởi cơ chế miễn dịch vì hệ
miễn dịch của cơ thể nhận coi các protein có trên bề mặt tế bào gốc
truyền vào như một kháng nguyên lạ.
4.2. Tế bào gốc trưởng thành.
Lợi ích của việc sử dụng tế bào gốc trưởng thành lấy từ bệnh
nhân là ở chỗ: đó là các tế bào của bản thân bệnh nhân có thể được
nhân lên trong nuôi cấy, xử lý để biệt hóa thành các tế bào mong muốn,
và rồi đưa trở lại vào bệnh nhân. Việc sử dụng tế bào của bản thân
bệnh nhân có thể loại bỏ khả năng chúng bị thải loại bởi hệ thống miễn
dịch. Các tế bào gốc trưởng thành về cơ bản là có tính đa năng, tuy
nhiên cũng có thể có tính vạn năng (nhờ khả năng mềm dẻo) cho phép
chúng biệt hóa thành các chủng loại tế bào khác nhau. Nhược điểm của
việc sử dụng tế bào gốc trưởng thành là chúng có rất ít trong các tổ
chức trưởng thành và khó nhân lên về số lượng trong nuôi cấy hơn so
với các tế bào gốc phôi do chúng ở giai đoạn biệt hóa cao hơn.
4.3. So sánh tế bào gốc trưởng thành và tế bào gốc phôi.
Phạm văn thương
11
Tế bào gốc phôi Tế bào gốc trưởng thành
Có ở phôi túi (blastocyst) với số
lượng lớn
Có ở các mô trưởng thành, số
lượng ít.

Xem thêm: TOP 11 phần mềm bảo vệ USB khỏi virus miễn phí, tốt nhất

Dễ nuôi cấy nhân tạo. Khó nuôi cấy nhân tạo hơn
Có tính vạn năng cao hơn, dễ tăng
sinh trên nuôi cấy in vitro, cho
phép tạo ra lượng lớn.
Về cơ bản có tính đa năng, có thể
có tính vạn năng.
Gần như bất tử Không bất tử, số lần phân chia bị
giới hạn
Nguy cơ tạo các khối u teratoma
cao
Vì thế mà tế bào gốc phôi chưa
được sử dụng trên lâm sàng. Để
tránh tạo khối u, cần định hướng
biệt hóa tế bào gốc phôi trước trên
nuôi cấy nhân tạo.
Ít nguy cơ tạo các khối u
teratoma
Do lấy từ một cơ thể khác nên tế
bào gốc phôi “lạ” với cơ thể nhận
vì thế có nguy cơ gây nên phản ứng
thải ghép.
– Không bất đồng miễn dịch,
không gây thải ghép nếu là ghép
tự thân.
– Nếu ghép cho một người
khác thì vẫn bất đồng gây phản
ứng thải ghép.
Không dùng được cho ghép tự
thân, trừ trường hợp tế bào gốc tạo
ra bằng kỹ thuật nhân bản tạo phôi

vô tính.
Các tế bào gốc của bản thân là
nguồn tế bào tốt nhất cho ghép.
5. Ứng dụng tế bào gốc.
5.1. Ghép tế bào gốc trị liệu (stem cell therapy).
Là dùng tế bào gốc để thay thế, sửa chữa các phần cơ thể bị bệnh
và tổn thương bằng các tế bào mới khỏe mạnh. Kỹ thuật này còn được
Phạm văn thương
12
gọi là kỹ thuật ghép tế bào trị liệu (cell transplantation therapy) hay kỹ
thuật thay thế tế bào trị liệu (cell replacement therapy).
Quy trình ứng dụng tế bào gốc trị liệu bao gồm các khâu [7, 3]:
– Sản xuất dòng tế bào gốc:
+ Thu tế bào gốc: từ phôi hoặc từ tổ chức trưởng thành.
+ Nuôi cấy các tế bào gốc này trong labo nhằm nhân lên về mặt số
lượng.
– Với tế bào gốc phôi, cần nuôi cấy nhân tạo trong các điều kiện môi
trường lý hóa thích hợp để định hướng biệt hóa thành các tế bào mong
muốn.
– Ghép tế bào gốc, đưa các tế bào gốc này vào các khu vực tổn thương
cần sửa chữa.
5.1.1. Ứng dụng tế bào gốc trưởng thành trong điều trị:
Trên lâm sàng, tế bào gốc trưởng thành đã được sử dụng trong
điều trị các bệnh tự miễn, tai biến mạch máu não, suy giảm miễn dịch,
thiếu máu, nhiễm Estein-barr virus, tổn thương giác mạc, các bệnh máu
và bệnh gan, tạo xương không hoàn chỉnh, tổn thương tủy sống, liền vết
thương da, điều trị ung thư (kết hợp với hóa chất và tia xạ), u não, u
nguyên bào võng mạc, ung thư buồng trứng, các khối u đặc, ung thư tinh
hoàn, đau tủy, lơ-xê-mi, ung thư vú, u nguyên bào thần kinh, u lympho
Non-Hodgkin, carcinoma tế bào thận, tái tạo cơ tim sau cơn đau tim, đái

đường type I, tổn thương xương và sụn, bệnh Parkinson…
5.1.2. Ứng dụng tế bào gốc phôi trong điều trị
Tuy có nhiều triển vọng, hiện nay các tế bào gốc phôi chưa được
dùng trong tế bào gốc trị liệu trên người. Các bệnh có thể được điều trị
bằng ghép các tế bào có nguồn gốc từ tế bào gốc phôi người bao gồm
bệnh Parkinson, đái đường, chấn thương tủy sống, suy tim… Vấn đề là
khi điều trị cho các bệnh này yêu cầu các tế bào gốc phôi phải được định
hướng biệt hóa thành các chủng loại tế bào đặc thù trước khi ghép.
Phạm văn thương
13
Một ưu điểm của dùng tế bào gốc phôi so với tế bào gốc trưởng
thành là các tế bào gốc phôi có khả năng tăng sinh không giới hạn trên
in vitro và có khả năng sinh ra nhiều chủng loại tế bào hơn khi được
định hướng biệt hóa. Ưu thế này sẽ tăng lên nếu như trong quá trình
ghép tế bào/mô, các tế bào gốc phôi không gây kích hoạt quá trình thải
ghép do miễn dịch. Có thể tránh tính sinh miễn dịch của các tế bào phát
triển từ tế bào gốc phôi người bằng chuyển gen cơ thể nhận vào các tế
bào gốc phôi làm cho chúng mang các phân tử kháng nguyên hòa hợp tổ
chức (MHC) lớp I của cơ thể nhận, hoặc bằng kỹ thuật chuyển nhân để
tạo ra các tế bào gốc phôi đồng nhất về gen với người nhận mô ghép.
Nhược điểm của dùng tế bào gốc phôi cho ghép trị liệu là dễ hình
thành các khối U teratoma. Điều này làm cho tế bào gốc phôi chưa được
sử dụng trong ghép tế bào gốc trị liệu trên lâm sàng. Hiện đã có một số
phương pháp nhằm loại bỏ các tế bào gốc phôi không biệt hóa trước khi
ghép cho phép có thể tránh việc hình thành các khối u teratoma trên cơ
thể nhận.
5.2. Công nghệ mô (tissue engineering)
Có thể coi công nghệ mô là một ứng dụng của tế bào gốc trị liệu.
Các tiến bộ gần đây trong nghiên cứu công nghệ mô và tế bào gốc cho
thấy có thể thiết lập tế bào thành các cấu trúc không gian ba chiều dùng

để sửa chữa mô tổn thương. Sửa chữa tổ chức bằng công nghệ mô có thể
được thực hiện bằng cách nuôi cấy tế bào gốc và sau đó ghép vào mô
tổn thương.
Trong công
nghệ mô có thể sử
dụng tế bào gốc
trưởng thành để
phát triển thành mô
ghép hoặc có thể
Phạm văn thương
14
dùng tế bào gốc phôi tạo ra trong kỹ thuật nhân bản phôi vô tính để sản
xuất ra các mô ghép phù hợp về mặt miễn dịch (sơ đồ B). Một hướng
khác có khả năng tạo ra mô ghép phù hợp với bệnh nhân từ nguồn tế
bào gốc phôi là dùng kỹ thuật chỉnh sửa gen mã hóa phân tử hòa hợp tổ
chức chính (MHC) (sơ đồ A) [8, 3]
5.3. Các ứng dụng tế bào gốc phôi không liên quan đến ghép:
Các ứng dụng không liên quan đến ghép chủ yếu được thực hiện
trên tế bào gốc phôi. Có thể kể đến một số ứng dụng sau [9, 3]:
– Nghiên cứu những sự kiện sớm xảy ra trong quá trình phát triển phôi
thai người như các nguyên nhân có thể gây sinh ra trẻ dị tật bẩm sinh và
các bất thường nhau thai dẫn đến sảy thai.
– Khám phá ảnh hưởng của các bất thường chrosome trong giai đoạn
sớm của quá trình phát triển. Ảnh hưởng này có thể là sự hình thành
sớm các khối u ở trẻ em mà qua nghiên cứu người ta thấy rằng các tế
bào khối u này chủ yếu có nguồn gốc từ phôi.
– Thử nghiệm các thuốc điều trị. Hiện nay trước khi thử một thuốc mới
trên người tình nguyện, thuốc đó phải được qua thử nghiệm tiền lâm
sàng. Trong thử nghiệm tiền lâm sàng có sàng lọc thuốc trên các mô
hình động vật – ví dụ các thử nghiệm trên in vitro có dùng tế bào chuột,

hoặc các thử nghiệm in vivo liên quan đến việc đánh giá độc tính cấp và
độc tính bán trường diễn của thuốc. Mặc dù các nghiên cứu dược lấy
phương pháp thử nghiệm trên các mô hình động vật làm căn bản, biện
pháp này không phải lúc nào cũng cho phép phỏng đoán chính xác các
tác dụng có thể có của thuốc trên các tế bào người. Vì lý do này việc
nuôi cấy tế bào người thường được sử dụng trong các thử nghiệm tiền
lâm sàng. Các dòng tế bào người này thường được duy trì in vitro trong
thời gian dài và như vậy thường mang các đặc tính biệt hóa hơn các tế
bào trong cơ thể. Các khác biệt này có thể gây khó khăn trong việc
phỏng đoán tác dụng của thuốc trong cơ thể nếu chỉ dựa trên các đáp
ứng của các dòng tế bào người trên in vitro. Chính vậy nếu các tế bào
Phạm văn thương
15
gốc phôi có thể được định hướng biệt hóa thành các loại tế bào đặc thù
cho sàng lọc thuốc, các tế bào đặc thù này có lẽ sẽ mô phỏng tốt hơn đáp
ứng của các tế bào/mô trong cơ thể với thuốc và như vậy cũng cung cấp
các mô hình sàng lọc thuốc an toàn, kinh tế và hiệu quả hơn.
– Sàng lọc các chất có khả năng gây độc. Lý do sử dụng tế bào gốc
phôi người trong sàng lọc độc chất cũng giống như lý do dùng chúng
vào việc thử thuốc như đã nêu trên. Độc chất thường có tác dụng khác
nhau trên các loài động vật khác nhau, điều này nói lên tầm quan trọng
cần có các mô hình in vitro phù hợp nhất cho đánh giá tác dụng của độc
chất trên các tế bào người.
– Nghiên cứu các phương pháp mới về công nghệ gen (genetic
engineering). Hiện tại việc chỉnh sửa gen cho các tế bào gốc phôi chuột
trên in vitro có thể được thực hiện một cách dễ dàng nhờ các kỹ thuật
như kỹ thuật tái tổ hợp gen. Đây là một phương pháp thay thế hoặc thêm
các đoạn gen, bằng cách này các phân tử DNA mong muốn được đưa
vào bộ gen và sau đó đặc tính được biểu hiện. Dùng phương pháp này có
thể đưa vào dòng tế bào gốc phôi các gen định hướng tế bào gốc phôi

biệt hóa thành các tế bào đặc thù hoặc các gen giúp cho tế bào bộc lộ
các sản phẩm protein mong muốn. Về cơ bản, nếu các kỹ thuật đó có thể
phát triển với các tế bào gốc phôi người, nó có lẽ là cuộc cách mạng
trong công nghệ gen và tế bào gốc trị liệu.
II. TẾ BÀO GỐC VÀ ĐẠO LÝ SINH HỌC (BIOETHICS).
Sự phát triển khoa học, kỹ thuật và công nghệ nói chung đã từng
bước mang lại nhiều lợi ích đối với con người, nhưng chúng cũng can
thiệp thô bạo vào sự sống và tiềm ẩn nhiều rủi ro. Năm 1996, cừu Dolly
được tạo ra từ một tế bào tuyến vú đã trưởng thành của một cừu “mẹ”.
Đây là một thành tựu rất có ý nghĩa về sinh học và y học. Thứ nhất, sự
ra đời của cừu Dolly chứng minh rằng một tế bào thân trưởng thành
(không phải tế bào gốc), khi được xử lý và đưa vào trong một tế bào
trứng (đã hút bỏ nhân) vẫn có khả năng giải biệt hóa trở thành tế bào
Phạm văn thương
16
gốc toàn năng. Thứ hai, hoàn toàn có thể tạo ra các dòng tế bào gốc phôi
thậm chí một cơ thể mang gen giống hệt một cơ thể đã có. Chính vấn đề
này làm dấy lên cuộc tranh luận về vấn đề đạo đức trong nghiên cứu về
tế bào gốc và nhân bản. Không ai chống lại việc nghiên cứu tế bào gốc
trưởng thành nhưng tính hợp pháp và tính đạo đức của các nghiên cứu tế
bào gốc phôi và nhân bản luôn là những vấn đề nổi cộm.
Các nghiên cứu tế bào gốc phôi người đã đạt được những tiến bộ
đáng kể. Các tế bào gốc phôi có thể được nuôi cấy và dùng công nghệ
mô để sản xuất ra các mô/tạng. Nếu không bị ngăn cấm, trong tương lai,
kỹ thuật nhân bản vô tính người có thể kết hợp với công nghệ mô (khi
đó được biết đến là “kỹ thuật nhân bản trị liệu”) để tạo ra các mô thậm
chí các tạng hoàn chỉnh phù hợp hoàn toàn với chính bệnh nhân để sửa
chữa, thay thế các mô/tạng tổn thương (chế da cho bệnh nhân bỏng, chế
các tế bào não cho tổn thương não, có thể chế tim, phổi, gan, thận cho
ghép tạng.) mà không vấp phải các vấn đề thải ghép do bất đồng miễn

dịch. Mối quan hệ khăng khít giữa nghiên cứu tế bào gốc và nhân bản có
thể được diễn tả theo mô hình dưới đây (hình)
Như vậy, nghiên cứu tế bào gốc phôi và nhân bản có mối liên
quan chặt chẽ cùng hỗ trợ nhau phát triển. Chỉ có phát triển các nghiên
cứu này mới có thể hoàn thiện và mở ra các ứng dụng mới trong tế bào
gốc trị liệu và nhân bản trị liệu. Tuy nhiên cũng còn rất nhiều vấn đề
phải đối mặt trong nghiên cứu tế bào gốc và nhân bản, cả các vấn đề liên
Phạm văn thương
17
quan đến kỹ thuật cũng như những vấn đề liên quan đến quan niệm đạo
đức và tôn giáo.
1. Các vấn đề kỹ thuật
– Không thể vượt qua đồng hồ sinh học quy định sự lão hóa tế bào:
Trước đây người ta vẫn cho rằng các tế bào trong các mô nuôi cấy có số
lần phân chia không hạn chế (tức là bất tử). Năm 1961 Hayflik đã chứng
minh rằng chỉ có các tế bào ung thư mới bất tử, còn các tế bào bình
thường chỉ phân chia đến giới hạn 50 ± 10 lần rồi ngừng phân chia và
chết đi. Bằng thực nghiệm người ta thấy rằng nếu dùng nhiệt độ thấp để
làm các tế bào ngừng phân chia, rồi sau một thời gian hoạt hóa tế bào
trở lại cho nó phân chia thì tế bào vẫn nhớ số lần phân chia trước khi
ngừng và tiếp tục phân chia cho tới con số giới hạn [6].
Trở lại vấn đề động vật nhân bản vô tính. Cừu Dolly được nhân
bản từ một con cừu 6 tuổi vào năm 1996, nhưng đến năm 2003 cừu
Dolly chết do mắc các chứng bệnh của một con cừu già (viêm phổi,
viêm khớp nặng) khi nó mới sáu tuổi trong khi một con cừu bình thường
sống được 12 năm. Như vậy rõ ràng nhân bản vô tính (và cả với nhân
bản trị liệu) vấp phải vấn đề lão hóa tế bào. Mặc dù tế bào trưởng thành
được “giải biệt hóa” bằng kỹ thuật chuyển nhân vào tế bào trứng làm
cho nó trở thành toàn năng thì đồng hồ sinh học trong DNA tế bào vẫn
nhớ tuổi của nó và làm cho tế bào hay cơ thể nhân bản vô tính bị già

trước tuổi (so với tuổi sinh). Điều này cho thấy có lẽ chúng ta không thể
vượt qua giới hạn của tạo hóa, không thể trở nên bất tử. Nhưng dẫu sao
kỹ thuật nhân bản tạo ra tế bào gốc vô tính cũng là một thành tựu vô
cùng to lớn, ví dụ nếu có thể nhân bản tạo tế bào gốc vô tính từ một
người 50 tuổi bị Parkinson, tế bào gốc này vẫn nhớ nó đã 50 tuổi và chỉ
có thể sống thêm được 20 năm nữa thì tế bào này vẫn rất có giá trị trong
điều trị, nó giúp cho người bệnh Parkinson có thể sống 20 năm cuối đời
với chất lượng cuộc sống cao hơn.
Phạm văn thương
18
– Nguy cơ xuất hiện các đột biến mới trong quá trình tạo tế bào gốc
phôi, trong nuôi cấy và biệt hóa nhân tạo: Đây là một khả năng hoàn
toàn có thể vì tế bào được tạo ra và xử lý can thiệp bởi các hóa chất,
dòng điện trong môi trường phòng thí nghiệm. Trong điều kiện đó
không thể kiểm soát chính xác được tất cả, vấn đề sai lạc gen hoàn toàn
có khả năng xảy ra gây các bất thường về gen. Khi áp dụng điều trị cho
con người, có khả năng phát sinh bệnh mới.
2. Các vấn đề đạo đức và tôn giáo
Có thể nói lĩnh vực nghiên cứu về tế bào gốc và nhân bản là một
ví dụ điển hình về các mâu thuẫn giá trị đạo đức y sinh học và tôn giáo.
Một mặt, chúng ta còn phải đối mặt với rất nhiều bệnh tật mà dường như
y học đang bó tay, chưa có các biện pháp điều trị hiệu quả như các bệnh
do khiếm khuyết di truyền, đái đường, bệnh tự miễn, Parkinson, ghép
tạng…. Vấn đề này đòi hỏi y sinh học nghiên cứu tìm ra các phương
pháp điều trị mới, yêu cầu này cũng mang tính “thiện” dưới góc độ tôn
giáo. Thành tựu của nghiên cứu tế bào gốc và nhân bản mở ra hy vọng
có được các phương pháp điều trị mới dựa trên ghép tế bào gốc, thay thế
gen, tạo nên các mô/tạng ghép phù hợp với người bệnh Mặt khác, các
nghiên cứu về tế bào gốc và nhân bản liên quan đến việc sử dụng phôi
người do đó gây ra mối lo ngại về các vấn đề đạo đức và tôn giáo, vấn

đề phạm vi và điều kiện cho các nghiên cứu loại này. Nghiên cứu tế bào
gốc đặt ra các vấn đề đạo đức và tôn giáo sau:
– Sử dụng phôi/thai người là giết chết một con người: Các quan điểm
chống lại việc nghiên cứu tế bào gốc phôi người chủ yếu dựa trên vấn đề
tín ngưỡng và quan niệm về việc phá hủy phôi người. Điều tra xã hội
của Nisbet M. C. cho thấy năm 2001, 53% dân Mỹ cho rằng sự sống bắt
đầu từ lúc thụ thai [5] và cho rằng các nghiên cứu tế bào gốc phôi người
là sai lầm về mặt đạo đức. Nhiều ý kiến chống đối cho rằng phôi người
phải có nhân quyền, phải được bảo vệ như đối với bảo vệ con người.
Tuy nhiên cái nhìn của công chúng về vấn đề nghiên cứu tế bào gốc phôi
Phạm văn thương
19
có thay đổi. Năm 2002 chỉ có 39% và năm 2003 chỉ có 38% số người
được phỏng vấn còn cho rằng nghiên cứu phôi người là sai lầm về đạo
đức, nhiều người cho rằng các phôi thừa trong quá trình làm thụ tinh
nhân tạo điều trị vô sinh thay vì vứt bỏ nên được hiến cho khoa học.
– Công cụ hóa phôi người, biến cuộc sống thành món hàng thương
mại: Nhiều người lo ngại rằng các nghiên cứu tế bào gốc và nhân bản sẽ
biến phôi người thành công cụ cho các nghiên cứu y sinh học. Họ lo
ngại rằng để chhữa bệnh cho một người người ta tạo ra một “bản sao”
giống hệt người đó, giết chết sinh linh này để lấy mô/tạng dùng cho
“bản gốc”. Khi đó cuộc sống sẽ là món hàng để mua bán.
– Chống lại quy luật của tạo hóa, chống lại thuyết “định mệnh”: Tạo
hóa quy định quá trình sinh – lão – bệnh – tử của mỗi cơ thể sinh vật.
Nghiên cứu tế bào gốc và nhân bản phải chăng cố gắng cưỡng lại định
mệnh, chống lại quy luật sinh học để kéo dài sự sống.
– Nguy cơ nhân bản vô tính người, tạo ra các rối loạn về trật tự gia
đình, xã hội: Các quan ngại về nguy cơ này xuất hiện trên công luận từ
năm 1996 khi cừu Dolly được nhân bản. Từ khi Hàn Quốc công bố tạo
được các dòng tế bào gốc (2004) từ phôi người nhân bản vô tính thì

công chúng thực sự lo lắng vì nguy cơ nhân bản vô tính người không
còn quá xa. Phản ứng chính trị tỏ ra rất khác biệt giữa các quốc gia. Ở Âu
châu, một số nước như Áo, Ba Lan, Tiệp, Thụy Sĩ và Na Uy không có đạo
luật nào ngăn cấm nghiên cứu hay sử dụng tế bào gốc. Ở các quốc gia khác
như Thụy Điển, tế bào gốc được cho phép sử dụng. Đức cho phép các nhà
khoa học nhập cảng tế bào gốc từ các nước khác. Anh có lẽ là quốc gia có
chính sách rộng rải và thực tế nhất: Anh chó cho phép nghiên cứu tế bào
gốc. Ở Úc thì vẫn đang bàn cãi gay gắt về vấn đề cloning và tế bào gốc.
Canada thì cho phép dùng tế bào gốc trong một khuôn khổ nhất định, nhưng
Quebec lại cấm dùng phôi tế bào trong nghiên cứu. Ở Nhật, phôi tế bào gốc
có thể được gieo trồng với điều kiện các tế bào này lấy từ các chương trình
thụ thai nhân tạo. Tại Mĩ, trong một thông điệp phổ biến rộng rãi trong công
Phạm văn thương
20
chúng vào ngày 9 tháng 8 năm 2001, Tổng thống Goerge W. Bush thông
báo về một quyết định (phải mất một thời gian suy nghĩ lâu dài) là chi cấp
một ngân sách thích hợp chỉ cho phép nghiên cứu trên khoảng 60 dòng tế
bào gốc (stem cell line) từ phôi đã được phá huỷ rồi mà thôi. Trong khi Ông
Bush từ chối cấp ngân sách nghiên cứu tế bào gốc từ những phôi chưa phá
huỷ, điều cần ghi nhận là quyết định này của ông chỉ áp dụng cho các đơn vị
nghiên cứu công lập thôi chứ chưa áp dụng cho các đơn vị nghiên cứu tư
[824, 1].
Phạm văn thương
21
D. KẾT LUẬN
Nghiên cứu tế bào gốc mở ra các tiềm năng ứng dụng to lớn trong
tương lai của công nghệ sinh học cũng như trong y học. Một số vấn đề
nan y của y học như bệnh ung thư và dị tật bẩm sinh được cho là do sự
khiếm khuyết của một số tế bào. Nếu hiểu được cơ chế phát triển của các
tế bào chúng ta có thể khắc phục được những khiếm khuyết đó từ công

nghệ tế bào gốc. Tuy nhiên, trong nghiên cứu và ứng dụng tế bào gốc còn
có nhiều vấn đề liên quan đến đạo lý sinh học. Những tranh luận xung
quanh vấn đề này không chỉ giới hạn trong phòng thí nghiệm, hay trong
tôn giáo mà còn lan rộng ở xã hội, lôi cuốn cả giới chính trị.
Phạm văn thương
22
TÀI LIỆU THAM KHẢO
[1]. Phan Kim Ngọc – Phạm Văn Phúc. (2007). Công nghệ sinh học trên
người và động vật. NXB Giáo dục.
[2]. Phan Kim Ngọc, Phạm Văn Phúc, Trương Định. (2009). Công nghệ tế
bào gốc. NXB giáo dục.
[3]. Nguyễn Anh Trí, Lê Xuân Hải. Tế bào gốc và nhân bản. Viện huyết
học – truyền máu trung ương.
[4]. Nguyễn Như Hiền. Giáo trình sinh học tế bào. NXB giáo dục việt
nam.
[5]. Nisbet M. C. (2004). Public opinion about stem cell researh and
human cloning. Public Opinion Quarterly. 68(1): 121-154
[6]. Vũ Hướng Văn. Vì sao con người không bất tử. Báo sức khỏe đời
sống số xuân bính tuất 2006.
[7].http://www.moh.gov.vn/homebyt/vn/portal/InfoDetail.jsp?
area=0&cat=1870&ID=4412
Phạm văn thương
23
– Tìm hiểu về tế bào gốc cũng như những yếu tố tương quan đến đạo đức sinhhọc trong nghiên cứu ứng dụng tế bào gốc. – Thực hành chiêu thức nghiên cứu đề tài bằng triết lý, đọc và giải quyết và xử lý sốliệu tương quan tạo tiền đề cho việc nghiên cứu những đề tài sâu hơn. 2. Đối tượng nghiên cứu : Các loại tài liệu như giáo trình, sách giáo khoa, những bài báo, những trangweb điện tử có tương quan đến tế bào gốc. 3. Phương pháp nghiên cứu : Thu thập những thông tin, đọc những yếu tố có tương quan đến tế bào gốc vàđạo lý sinh học trong nghiên cứu tế bào gốc. Phạm văn thươngC. NỘI DUNGI. TẾ BÀO GỐC ( Stem cells ) 1. Lịch sử nghiên cứu tế bào gốc [ 2 ] – 1945 : Phát hiện ra tế bào gốc tạo máu. – Thập kỷ 1960 : + Xác định được những tế bào carcinoma phôi chuột là một loại tế bào gốc. + Khám phá ra trong não trưởng thành có chứa những tế bào gốc hoàn toàn có thể biệthóa thanh những tế bào thần kinh. – 1981 : Evans và Kaufman và Martin phân lập được tế bào gốc phôi từkhối tế bào bên trong của phôi túi ( blastocyst ) chuột. – 1995 – 1996 : Tế bào gốc phôi linh trưởng có nhân lưỡng bội bìnhthường được phân lập từ khối tế bào bên trong của phôi túi và duy trìtrên in vitro. – 1998 : Thomson và tập sự ở ĐH Wisconsin-Madison ( Mỹ ) tạo radòng tế bào gốc phôi người tiên phong từ khối tế bào bên trong của phôitúi. – 1999 : Khẳng định năng lực chuyển biệt hóa ( transdifferentiation ) haytính mềm dẻo ( plasticity ) của tế bào gốc trưởng thành. – 2001 : Tìm ra một số ít phương pháp định hướng tế bào gốc biệt hóa trênin vitro tạo ra những mô hoàn toàn có thể dùng cho ghép mô. – 2003 : Tạo được noãn bào từ tế bào gốc phôi chuột. Điều này gợi ýrằng tế bào gốc phôi hoàn toàn có thể có tính toàn năng, bằng thực nghiệm có thểlàm một tế bào “ trẻ lại ”. – 2005 : Phát triển kỹ thuật mới được cho phép tách chiết tế bào gốc phôi màkhông làm tổn thương phôi. 2. Tế bào gốc : Định nghĩa và phân loại. 2.1. Định nghĩa : Hiện có rất nhiều định nghĩa về tế bào gốc. Tuy nhiên, hoàn toàn có thể hiểutế bào gốc trải qua 1 số định nghĩa sau : Phạm văn thương – Tế bào gốc là những tế bào có năng lực sinh sản và biệt hóa cho racác tế bào biệt hóa [ 17, 4 ] – Tế bào gốc là những tế bào chưa biệt hoá và chúng có năng lực biệthoá thành những kiểu tế bào tính năng, điều này được cho phép chúng có vaitrò như mạng lưới hệ thống sữa chữa mô, tạo những tế bào khác hoạt động giải trí bìnhthường trong khung hình sinh vật [ 367, 1 ]. – Tế bào gốc là tế bào có năng lực tăng trưởng thành nhiều loại tế bàokhác nhau trong khung hình. Là một công cụ trong ” mạng lưới hệ thống sửa chữa thay thế ” củacơ thể, khi được đưa vào những bộ phận khác nhau, tế bào gốc có thểphân chia không số lượng giới hạn để lấp đầy những thiếu vắng tế bào của bộphận đó chừng nào khung hình còn sống. Tế bào gốc hoàn toàn có thể trở thành tế bàocơ, hồng huyết cầu, tế bào não [ 7 ] – Tế bào gốc là những tế bào chưa biệt hóa, hoàn toàn có thể tự tái tạo ( self renew ) và phân loại nhiều lần. Trong những điều kiện kèm theo sinh lý / thực nghiệmnhất định, tế bào gốc hoàn toàn có thể cảm ứng biệt hóa thành những tế bào có chứcnăng chuyên biệt như tế bào cơ tim, tế bào tuyến tụy, tế bào bào da, tếbào máu, tế bào thần kinh … [ 3, 3 ] 2.2. Phân loạiThuật ngữ “ tế bào gốc ” mang tính khái quát chung, hàm nghĩa làmột tế bào có năng lực biệt hóa thành kiểu tế bào công dụng. Khó nhậnbiết được tiềm năng của nó như thế nào từ thuật ngữ này. Do vậy, tếbào gốc được phân loại và đặt tên dựa vào một trong 2 tiêu chuẩn sau : 2.2.1. phân loại theo tiềm năng biệt hóa hay đặc tính. Theo tiềm biệt hoá hoàn toàn có thể xếp tế bào gốc thành bốn loại : toànnăng ( hay thuỷ tổ ), vạn năng, đa năng và đơn năng [ 1 ], [ 3 ]. a / Tế bào gốc toàn năng hay tế bào gốc thủy tổ ( totipotent stem cells ) : Là những tế bào có năng lực biệt hóa thành tổng thể những loại tế bàocơ thể từ một tế bào khởi đầu. Tế bào toàn năng có năng lực phát triểnthành thai nhi, tạo nên một khung hình sinh vật hoàn hảo. Trứng đã thụtinh ( hợp tử ) và những tế bào được sinh ra từ những lần phân loại đầu tiênPhạm văn thươngcủa tế bào trứng đã thụ tinh ( quy trình tiến độ 2 – 4 tế bào – những blastosomer ) là những tế bào gốc toàn năng, có năng lực phân loại và biệt hóa ra tất cảcác dòng tế bào để tạo nên một khung hình sinh vật hoàn hảo. b / Tế bào gốc vạn năng ( pluripotent stem cells ) : Là những tế bào có năng lực biệt hóa thành toàn bộ những tế bào củacơ thể có nguồn gốc từ ba lá mầm phôi – lá trong, lá giữa và lá ngoài. Ba lá mầm phôi này là nguồn gốc của toàn bộ những loại tế bào chuyên biệtkhác nhau của khung hình. Khác với tế bào gốc toàn năng, những tế bào gốcvạn năng không hề tăng trưởng thành thai, không tạo nên được một cơthể sinh vật hoàn hảo mà chỉ hoàn toàn có thể tạo nên được những tế bào, mô nhấtđịnh. Các tế bào gốc phôi lấy từ khối tế bào bên trong ( inner cell mass ) là những tế bào gốc vạn năng. c / Tế bào gốc đa năng ( multipotent stem cells ) : Là những tế bào có năng lực biệt hóa thành nhiều loại tế bào củacơ thể từ một tế bào bắt đầu. Các tế bào được tạo thành nằm trong mộthệ tế bào có tương quan mật thiết, ví dụ chỉ tạo nên những tế bào máu ( baogồm hồng cầu, bạch cầu, tiểu cầu lympho … ), hoặc chỉ tạo nên những tếbào của mạng lưới hệ thống thần kinh. Thường thì những tế bào gốc trưởng thànhnhư tế bào gốc tạo máu, tế bào gốc thần kinh chỉ có tính đa năng ; nhưng trong những điều kiện kèm theo nhất định, chúng vẫn hoàn toàn có thể chuyển biệthóa và trở nên có tính vạn năng. Phạm văn thươngHình 1. Tế bào gốc toàn năng, vạn năng và đa năng : d / Tế bào gốc đơn năng ( mono / unipotential progenitor cells ) : Tế bào gốc đơn năng, còn gọi là tế bào xu thế đơn dòng haytế bào đầu dòng ( progenitor cells ), là những tế bào gốc chỉ có khả năngbiệt hóa theo một dòng. Ví dụ mẫu tiểu cầu, tế bào xu thế dònglympho, tế bào khuynh hướng dòng hồng cầu, dòng bạch cầu Trong điềukiện thông thường, những tế bào gốc trưởng thành trong nhiều tổ chức triển khai đãbiệt hóa có tính đơn năng và hoàn toàn có thể biệt hóa thành chỉ một dòng tế bào. Khả năng biệt hóa theo dòng này được cho phép duy trì trạng thái chuẩn bị sẵn sàng tựtái tạo mô, thay thế sửa chữa những tế bào mô chết vì già cỗi bằng những tế bào mômới. 2.2.2. Phân loại theo nguồn gốc phân lậpTheo nguồn gốc phân lập hoàn toàn có thể xếp loại tế bào gốc làm 3 loại : tếbào gốc phôi ( trong đó có tế bào gốc phôi thực thụ và tế bào mầm phôi ), tế bào gốc thai, và tế bào gốc trưởng thành [ 1 ], [ 3 ]. a / Tế bào gốc phôi ( Embryonic stem cells-ESCs ) và tế bào mầm phôi ( Embryonic germ cells ) Tế bào gốc phôi là những tế bào gốc vạn năng được lấy từ phôi giaiđoạn sớm ( 4-7 ngày tuổi ). Ở tiến trình này phôi có hình cầu và được gọilà phôi túi ( blastocyst ). Blastocyst có cấu trúc gồm 3 thành phần : MộtPhạm văn thươnglớp tế bào bên ngoài ( trophoblast ), một khoang chứa đầy dịch và mộtnhóm có khoảng chừng 30 tế bào vạn năng nằm lệch về một cực gọi là khối tếbào bên trong ( inner cell mass ). Dùng một loại enzyme đặc biệt quan trọng để phântách những tế bào của khối này sẽ thu được những tế bào gốc phôi. Tế bào mầm phôi là những tế bào mầm nguyên thủy có tính vạnnăng. Đó là những tế bào sẽ hình thành nên giao tử ( trứng và tinh trùng ) ởngười trưởng thành. Các tế bào mầm nguyên thủy này được phân lập từphôi 5-9 tuần tuổi hoặc từ thai nhi. So với tế bào gốc phôi, những tế bàomầm phôi khó duy trì dài hạn hơn trong nuôi cấy tự tạo do chúng ởgiai đoạn biệt hóa cao hơn. b / Tế bào gốc thai ( Foetal stem cells ) : Là những tế bào vạn năng hoặc đa năng được phân lập từ tổ chức triển khai thaisau nạo phá thai hoặc từ máu cuống rốn sau khi sinh. Nhiều người chorằng, tế bào gốc thai thuộc loại tế bào gốc trưởng thành ở quá trình biệthóa thấp. c / Tế bào gốc trưởng thành ( Adult stem cells / Somatic stem cells ) : Còn gọi là tế bào gốc thân. Là những tế bào chưa biệt hóa được tìmthấy với một số lượng ít trong những mô của người trưởng thành ( máungoại vi, mô não, mô da, mô cơ … ). Tuy nhiên, cũng hoàn toàn có thể tìm thấy ởtrẻ em, thai nhi và hoàn toàn có thể tách chiết từ máu cuống rốn. Trong khung hình, vaitrò đa phần của những tế bào gốc trưởng thành là duy trì và thay thế sửa chữa tổchức mà ở đó chúng được tìm ra. Bình thường, những tế bào gốc trưởng thành được cho là có tính đanăng, chúng hoàn toàn có thể tăng trưởng thành nhóm những tế bào có quan hệ mậtthiết với nhau trong cùng một tổ chức triển khai. Ví dụ tế bào gốc tạo máu có khảnăng hình thành nên tổng thể những loại tế bào máu khác nhau gồm có hồngcầu, bạch cầu, tiểu cầu, lympho …. Tuy nhiên, những dẫn chứng gần đâycho thấy một số ít loại tế bào gốc trưởng thành còn hoàn toàn có thể có tính vạnnăng, hoặc tối thiểu có năng lực biệt hóa thành nhiều loại tế bào khácnhau ( tức là có tính mềm dẻo-plasticity ). Phạm văn thương3. Nguồn lấy tế bào gốc [ 1 ], [ 3 ] : 3.1. Nguồn lấy tế bào gốc phôi. Tế bào gốc phôi được lấy từ khối tế bào bên trong ( inner cellmass ) của phôi túi ( blastocyst ) tăng trưởng từ : – Các phôi tạo nên bằng kỹ thuật thụ tinh trong ống nghiệm. – Các phôi nhân bản ( cloned embryo ) tạo nên bằng tách blastosomertrong quá trình phôi 2 – 4 tế bào, hoặc bằng phân loại blastocyst. – Các phôi nhân bản vô tính tạo nên bằng kỹ thuật chuyển nhân tế bàothân. 3.2. Nguồn lấy tế bào mầm phôi và tế bào gốc thai. Nguồn lấy tế bào mầm phôi và tế bào gốc thai là thai động vậthoặc thai thai nhi nạo bỏ. Với thai người nạo bỏ, thường chỉ lấy ở thainhi dưới 6 tuần tuổi ( thai sớm, mức độ biệt hóa chưa cao ). Tổ chức mầmsinh dục thai là nơi lấy tế bào mầm phôi, những tổ chức triển khai khác của thai ( não, gan ) là nơi lấy tế bào gốc thai. 3.3. Nguồn lấy tế bào gốc trưởng thành. Thường lấy từ những tổ chức triển khai trưởng thành như : máu cuống rốn, trung mô cuống rốn, tủy xương, máu ngoại vi, nang lông, tổ chức triển khai não … Hình 2. Các nguồn lấy tế bào gốc4. Ưu và điểm yếu kém của những loại tế bào gốc. 4.1. Tế bào gốc phôi. Phạm văn thương10Do có tính vạn năng và dễ tăng sinh khi nuôi cấy labo, tế bào gốcphôi có lẽ rằng thuận tiện hơn cho liệu pháp điều trị bằng tế bào gốc. Tuynhiên nếu chỉ đơn thuần tiêm tế bào gốc phôi vào vị trí tổn thương, rấtcó năng lực hình thành nên khối u teratoma tại vị trí tiêm. Do đó những tếbào gốc cần được xu thế biệt hóa thành những tế bào mong muốntrước khi được tiêm vào vị trí tổn thương. Hiện nay có 1 số ít kỹ thuậtđược dùng để trấn áp sự biệt hóa tế bào gốc trên nuôi cấy thựcnghiệm, ví dụ : đổi khác thành phần hóa học của thiên nhiên và môi trường nuôi cấy, ảnh hưởng tác động vào mặt phẳng của đĩa nuôi cấy ( tạo những giá thể ), hay gài những genđặc hiệu vào những tế bào này. Một trở ngại khác hoàn toàn có thể có của việc sử dụng những dòng tế bào gốcphôi trong tế bào gốc trị liệu là khi truyền tế bào gốc từ một khung hình nàyvào một khung hình khác chúng hoàn toàn có thể bị vô hiệu bởi chính sách miễn dịch vì hệmiễn dịch của khung hình nhận coi những protein có trên mặt phẳng tế bào gốctruyền vào như một kháng nguyên lạ. 4.2. Tế bào gốc trưởng thành. Lợi ích của việc sử dụng tế bào gốc trưởng thành lấy từ bệnhnhân là ở chỗ : đó là những tế bào của bản thân bệnh nhân hoàn toàn có thể đượcnhân lên trong nuôi cấy, giải quyết và xử lý để biệt hóa thành những tế bào mong ước, và rồi đưa trở lại vào bệnh nhân. Việc sử dụng tế bào của bản thânbệnh nhân hoàn toàn có thể vô hiệu năng lực chúng bị thải loại bởi mạng lưới hệ thống miễndịch. Các tế bào gốc trưởng thành về cơ bản là có tính đa năng, tuynhiên cũng hoàn toàn có thể có tính vạn năng ( nhờ năng lực mềm dẻo ) cho phépchúng biệt hóa thành những chủng loại tế bào khác nhau. Nhược điểm củaviệc sử dụng tế bào gốc trưởng thành là chúng có rất ít trong những tổchức trưởng thành và khó nhân lên về số lượng trong nuôi cấy hơn sovới những tế bào gốc phôi do chúng ở quy trình tiến độ biệt hóa cao hơn. 4.3. So sánh tế bào gốc trưởng thành và tế bào gốc phôi. Phạm văn thương11Tế bào gốc phôi Tế bào gốc trưởng thànhCó ở phôi túi ( blastocyst ) với sốlượng lớnCó ở những mô trưởng thành, sốlượng ít. Dễ nuôi cấy tự tạo. Khó nuôi cấy tự tạo hơnCó tính vạn năng cao hơn, dễ tăngsinh trên nuôi cấy in vitro, chophép tạo ra lượng lớn. Về cơ bản có tính đa năng, có thểcó tính vạn năng. Gần như bất tử Không bất tử, số lần phân loại bịgiới hạnNguy cơ tạo những khối u teratomacaoVì thế mà tế bào gốc phôi chưađược sử dụng trên lâm sàng. Đểtránh tạo khối u, cần định hướngbiệt hóa tế bào gốc phôi trước trênnuôi cấy tự tạo. Ít rủi ro tiềm ẩn tạo những khối uteratomaDo lấy từ một khung hình khác nên tếbào gốc phôi “ lạ ” với khung hình nhậnvì thế có rủi ro tiềm ẩn gây nên phản ứngthải ghép. – Không sự không tương đồng miễn dịch, không gây thải ghép nếu là ghéptự thân. – Nếu ghép cho một ngườikhác thì vẫn sự không tương đồng gây phảnứng thải ghép. Không dùng được cho ghép tựthân, trừ trường hợp tế bào gốc tạora bằng kỹ thuật nhân bản tạo phôivô tính. Các tế bào gốc của bản thân lànguồn tế bào tốt nhất cho ghép. 5. Ứng dụng tế bào gốc. 5.1. Ghép tế bào gốc trị liệu ( stem cell therapy ). Là dùng tế bào gốc để thay thế sửa chữa, sửa chữa thay thế những phần khung hình bị bệnhvà tổn thương bằng những tế bào mới khỏe mạnh. Kỹ thuật này còn đượcPhạm văn thương12gọi là kỹ thuật ghép tế bào trị liệu ( cell transplantation therapy ) hay kỹthuật thay thế sửa chữa tế bào trị liệu ( cell replacement therapy ). Quy trình ứng dụng tế bào gốc trị liệu gồm có những khâu [ 7, 3 ] : – Sản xuất dòng tế bào gốc : + Thu tế bào gốc : từ phôi hoặc từ tổ chức triển khai trưởng thành. + Nuôi cấy những tế bào gốc này trong labo nhằm mục đích nhân lên về mặt sốlượng. – Với tế bào gốc phôi, cần nuôi cấy tự tạo trong những điều kiện kèm theo môitrường lý hóa thích hợp để xu thế biệt hóa thành những tế bào mongmuốn. – Ghép tế bào gốc, đưa những tế bào gốc này vào những khu vực tổn thươngcần thay thế sửa chữa. 5.1.1. Ứng dụng tế bào gốc trưởng thành trong điều trị : Trên lâm sàng, tế bào gốc trưởng thành đã được sử dụng trongđiều trị những bệnh tự miễn, tai biến mạch máu não, suy giảm miễn dịch, thiếu máu, nhiễm Estein-barr virus, tổn thương giác mạc, những bệnh máuvà bệnh gan, tạo xương không hoàn hảo, tổn thương tủy sống, liền vếtthương da, điều trị ung thư ( tích hợp với hóa chất và tia xạ ), u não, unguyên bào võng mạc, ung thư buồng trứng, những khối u đặc, ung thư tinhhoàn, đau tủy, lơ-xê-mi, ung thư vú, u nguyên bào thần kinh, u lymphoNon-Hodgkin, carcinoma tế bào thận, tái tạo cơ tim sau cơn đau tim, đáiđường type I, tổn thương xương và sụn, bệnh Parkinson … 5.1.2. Ứng dụng tế bào gốc phôi trong điều trịTuy có nhiều triển vọng, lúc bấy giờ những tế bào gốc phôi chưa đượcdùng trong tế bào gốc trị liệu trên người. Các bệnh hoàn toàn có thể được điều trịbằng ghép những tế bào có nguồn gốc từ tế bào gốc phôi người bao gồmbệnh Parkinson, đái đường, chấn thương tủy sống, suy tim … Vấn đề làkhi điều trị cho những bệnh này nhu yếu những tế bào gốc phôi phải được địnhhướng biệt hóa thành những chủng loại tế bào đặc trưng trước khi ghép. Phạm văn thương13Một ưu điểm của dùng tế bào gốc phôi so với tế bào gốc trưởngthành là những tế bào gốc phôi có năng lực tăng sinh không số lượng giới hạn trênin vitro và có năng lực sinh ra nhiều chủng loại tế bào hơn khi đượcđịnh hướng biệt hóa. Ưu thế này sẽ tăng lên nếu như trong quá trìnhghép tế bào / mô, những tế bào gốc phôi không gây kích hoạt quy trình thảighép do miễn dịch. Có thể tránh tính sinh miễn dịch của những tế bào pháttriển từ tế bào gốc phôi người bằng chuyển gen khung hình nhận vào những tếbào gốc phôi làm cho chúng mang những phân tử kháng nguyên hòa hợp tổchức ( MHC ) lớp I của khung hình nhận, hoặc bằng kỹ thuật chuyển nhân đểtạo ra những tế bào gốc phôi giống hệt về gen với người nhận mô ghép. Nhược điểm của dùng tế bào gốc phôi cho ghép trị liệu là dễ hìnhthành những khối U teratoma. Điều này làm cho tế bào gốc phôi chưa đượcsử dụng trong ghép tế bào gốc trị liệu trên lâm sàng. Hiện đã có một sốphương pháp nhằm mục đích vô hiệu những tế bào gốc phôi không biệt hóa trước khighép được cho phép hoàn toàn có thể tránh việc hình thành những khối u teratoma trên cơthể nhận. 5.2. Công nghệ mô ( tissue engineering ) Có thể coi công nghệ tiên tiến mô là một ứng dụng của tế bào gốc trị liệu. Các tân tiến gần đây trong nghiên cứu công nghệ tiên tiến mô và tế bào gốc chothấy hoàn toàn có thể thiết lập tế bào thành những cấu trúc khoảng trống ba chiều dùngđể sửa chữa thay thế mô tổn thương. Sửa chữa tổ chức triển khai bằng công nghệ tiên tiến mô có thểđược thực thi bằng cách nuôi cấy tế bào gốc và sau đó ghép vào môtổn thương. Trong côngnghệ mô hoàn toàn có thể sửdụng tế bào gốctrưởng thành đểphát triển thành môghép hoặc có thểPhạm văn thương14dùng tế bào gốc phôi tạo ra trong kỹ thuật nhân bản phôi vô tính để sảnxuất ra những mô ghép tương thích về mặt miễn dịch ( sơ đồ B ). Một hướngkhác có năng lực tạo ra mô ghép tương thích với bệnh nhân từ nguồn tếbào gốc phôi là dùng kỹ thuật sửa đổi gen mã hóa phân tử hòa hợp tổchức chính ( MHC ) ( sơ đồ A ) [ 8, 3 ] 5.3. Các ứng dụng tế bào gốc phôi không tương quan đến ghép : Các ứng dụng không tương quan đến ghép hầu hết được thực hiệntrên tế bào gốc phôi. Có thể kể đến một số ít ứng dụng sau [ 9, 3 ] : – Nghiên cứu những sự kiện sớm xảy ra trong quy trình tăng trưởng phôithai người như những nguyên do hoàn toàn có thể gây sinh ra trẻ dị tật bẩm sinh vàcác không bình thường nhau thai dẫn đến sảy thai. – Khám phá ảnh hưởng tác động của những không bình thường chrosome trong giai đoạnsớm của quy trình tăng trưởng. Ảnh hưởng này hoàn toàn có thể là sự hình thànhsớm những khối u ở trẻ nhỏ mà qua nghiên cứu người ta thấy rằng những tếbào khối u này hầu hết có nguồn gốc từ phôi. – Thử nghiệm những thuốc điều trị. Hiện nay trước khi thử một thuốc mớitrên người tình nguyện, thuốc đó phải được qua thử nghiệm tiền lâmsàng. Trong thử nghiệm tiền lâm sàng có sàng lọc thuốc trên những môhình động vật hoang dã – ví dụ những thử nghiệm trên in vitro có dùng tế bào chuột, hoặc những thử nghiệm in vivo tương quan đến việc nhìn nhận độc tính cấp vàđộc tính bán trường diễn của thuốc. Mặc dù những nghiên cứu dược lấyphương pháp thử nghiệm trên những quy mô động vật hoang dã làm cơ bản, biệnpháp này không phải khi nào cũng được cho phép phỏng đoán đúng mực cáctác dụng hoàn toàn có thể có của thuốc trên những tế bào người. Vì nguyên do này việcnuôi cấy tế bào người thường được sử dụng trong những thử nghiệm tiềnlâm sàng. Các dòng tế bào người này thường được duy trì in vitro trongthời gian dài và như vậy thường mang những đặc tính biệt hóa hơn những tếbào trong khung hình. Các độc lạ này hoàn toàn có thể gây khó khăn vất vả trong việcphỏng đoán công dụng của thuốc trong khung hình nếu chỉ dựa trên những đápứng của những dòng tế bào người trên in vitro. Chính vậy nếu những tế bàoPhạm văn thương15gốc phôi hoàn toàn có thể được xu thế biệt hóa thành những loại tế bào đặc thùcho sàng lọc thuốc, những tế bào đặc trưng này có lẽ rằng sẽ mô phỏng tốt hơn đápứng của những tế bào / mô trong khung hình với thuốc và như vậy cũng cung cấpcác quy mô sàng lọc thuốc bảo đảm an toàn, kinh tế tài chính và hiệu suất cao hơn. – Sàng lọc những chất có năng lực gây độc. Lý do sử dụng tế bào gốcphôi người trong sàng lọc độc chất cũng giống như nguyên do dùng chúngvào việc thử thuốc như đã nêu trên. Độc chất thường có công dụng khácnhau trên những loài động vật hoang dã khác nhau, điều này nói lên tầm quan trọngcần có những quy mô in vitro tương thích nhất cho nhìn nhận tính năng của độcchất trên những tế bào người. – Nghiên cứu những giải pháp mới về công nghệ tiên tiến gen ( geneticengineering ). Hiện tại việc chỉnh sửa gen cho những tế bào gốc phôi chuộttrên in vitro hoàn toàn có thể được thực thi một cách thuận tiện nhờ những kỹ thuậtnhư kỹ thuật tái tổng hợp gen. Đây là một chiêu thức sửa chữa thay thế hoặc thêmcác đoạn gen, bằng cách này những phân tử DNA mong ước được đưavào bộ gen và sau đó đặc tính được bộc lộ. Dùng chiêu thức này cóthể đưa vào dòng tế bào gốc phôi những gen khuynh hướng tế bào gốc phôibiệt hóa thành những tế bào đặc trưng hoặc những gen giúp cho tế bào bộc lộcác loại sản phẩm protein mong ước. Về cơ bản, nếu những kỹ thuật đó có thểphát triển với những tế bào gốc phôi người, nó có lẽ rằng là cuộc cách mạngtrong công nghệ tiên tiến gen và tế bào gốc trị liệu. II. TẾ BÀO GỐC VÀ ĐẠO LÝ SINH HỌC ( BIOETHICS ). Sự tăng trưởng khoa học, kỹ thuật và công nghệ tiên tiến nói chung đã từngbước mang lại nhiều quyền lợi so với con người, nhưng chúng cũng canthiệp thô bạo vào sự sống và tiềm ẩn nhiều rủi ro đáng tiếc. Năm 1996, cừu Dollyđược tạo ra từ một tế bào tuyến vú đã trưởng thành của một cừu “ mẹ ”. Đây là một thành tựu rất có ý nghĩa về sinh học và y học. Thứ nhất, sựra đời của cừu Dolly chứng tỏ rằng một tế bào thân trưởng thành ( không phải tế bào gốc ), khi được giải quyết và xử lý và đưa vào trong một tế bàotrứng ( đã hút bỏ nhân ) vẫn có năng lực giải biệt hóa trở thành tế bàoPhạm văn thương16gốc toàn năng. Thứ hai, trọn vẹn hoàn toàn có thể tạo ra những dòng tế bào gốc phôithậm chí một khung hình mang gen giống hệt một khung hình đã có. Chính vấn đềnày làm dấy lên cuộc tranh luận về yếu tố đạo đức trong nghiên cứu vềtế bào gốc và nhân bản. Không ai chống lại việc nghiên cứu tế bào gốctrưởng thành nhưng tính hợp pháp và tính đạo đức của những nghiên cứu tếbào gốc phôi và nhân bản luôn là những yếu tố nổi cộm. Các nghiên cứu tế bào gốc phôi người đã đạt được những tiến bộđáng kể. Các tế bào gốc phôi hoàn toàn có thể được nuôi cấy và dùng công nghệmô để sản xuất ra những mô / tạng. Nếu không bị ngăn cấm, trong tương lai, kỹ thuật nhân bản vô tính người hoàn toàn có thể tích hợp với công nghệ tiên tiến mô ( khiđó được biết đến là “ kỹ thuật nhân bản trị liệu ” ) để tạo ra những mô thậmchí những tạng hoàn hảo tương thích trọn vẹn với chính bệnh nhân để sửachữa, sửa chữa thay thế những mô / tạng tổn thương ( chế da cho bệnh nhân bỏng, chếcác tế bào não cho tổn thương não, hoàn toàn có thể chế tim, phổi, gan, thận choghép tạng. ) mà không vấp phải những yếu tố thải ghép do sự không tương đồng miễndịch. Mối quan hệ khăng khít giữa nghiên cứu tế bào gốc và nhân bản cóthể được miêu tả theo quy mô dưới đây ( hình ) Như vậy, nghiên cứu tế bào gốc phôi và nhân bản có mối liênquan ngặt nghèo cùng tương hỗ nhau tăng trưởng. Chỉ có tăng trưởng những nghiêncứu này mới hoàn toàn có thể triển khai xong và mở ra những ứng dụng mới trong tế bàogốc trị liệu và nhân bản trị liệu. Tuy nhiên cũng còn rất nhiều vấn đềphải đương đầu trong nghiên cứu tế bào gốc và nhân bản, cả những yếu tố liênPhạm văn thương17quan đến kỹ thuật cũng như những yếu tố tương quan đến ý niệm đạođức và tôn giáo. 1. Các yếu tố kỹ thuật – Không thể vượt qua đồng hồ đeo tay sinh học pháp luật sự lão hóa tế bào : Trước đây người ta vẫn cho rằng những tế bào trong những mô nuôi cấy có sốlần phân loại không hạn chế ( tức là bất tử ). Năm 1961 Hayflik đã chứngminh rằng chỉ có những tế bào ung thư mới bất tử, còn những tế bào bìnhthường chỉ phân loại đến số lượng giới hạn 50 ± 10 lần rồi ngừng phân loại vàchết đi. Bằng thực nghiệm người ta thấy rằng nếu dùng nhiệt độ thấp đểlàm những tế bào ngừng phân loại, rồi sau một thời hạn hoạt hóa tế bàotrở lại cho nó phân loại thì tế bào vẫn nhớ số lần phân loại trước khingừng và liên tục phân loại cho tới số lượng số lượng giới hạn [ 6 ]. Trở lại yếu tố động vật hoang dã nhân bản vô tính. Cừu Dolly được nhânbản từ một con cừu 6 tuổi vào năm 1996, nhưng đến năm 2003 cừuDolly chết do mắc những chứng bệnh của một con cừu già ( viêm phổi, viêm khớp nặng ) khi nó mới sáu tuổi trong khi một con cừu bình thườngsống được 12 năm. Như vậy rõ ràng nhân bản vô tính ( và cả với nhânbản trị liệu ) vấp phải yếu tố lão hóa tế bào. Mặc dù tế bào trưởng thànhđược “ giải biệt hóa ” bằng kỹ thuật chuyển nhân vào tế bào trứng làmcho nó trở thành toàn năng thì đồng hồ đeo tay sinh học trong DNA tế bào vẫnnhớ tuổi của nó và làm cho tế bào hay khung hình nhân bản vô tính bị giàtrước tuổi ( so với tuổi sinh ). Điều này cho thấy có lẽ rằng tất cả chúng ta không thểvượt qua số lượng giới hạn của tạo hóa, không hề trở nên bất tử. Nhưng dẫu saokỹ thuật nhân bản tạo ra tế bào gốc vô tính cũng là một thành tựu vôcùng to lớn, ví dụ nếu hoàn toàn có thể nhân bản tạo tế bào gốc vô tính từ mộtngười 50 tuổi bị Parkinson, tế bào gốc này vẫn nhớ nó đã 50 tuổi và chỉcó thể sống thêm được 20 năm nữa thì tế bào này vẫn rất có giá trị trongđiều trị, nó giúp cho người bệnh Parkinson hoàn toàn có thể sống 20 năm cuối đờivới chất lượng đời sống cao hơn. Phạm văn thương18 – Nguy cơ Open những đột biến mới trong quy trình tạo tế bào gốcphôi, trong nuôi cấy và biệt hóa nhân tạo : Đây là một năng lực hoàntoàn hoàn toàn có thể vì tế bào được tạo ra và giải quyết và xử lý can thiệp bởi những hóa chất, dòng điện trong thiên nhiên và môi trường phòng thí nghiệm. Trong điều kiện kèm theo đókhông thể trấn áp đúng chuẩn được toàn bộ, yếu tố sai lầm gen hoàn toàncó năng lực xảy ra gây những không bình thường về gen. Khi vận dụng điều trị chocon người, có năng lực phát sinh bệnh mới. 2. Các yếu tố đạo đức và tôn giáoCó thể nói nghành nghề dịch vụ nghiên cứu về tế bào gốc và nhân bản là mộtví dụ nổi bật về những xích míc giá trị đạo đức y sinh học và tôn giáo. Một mặt, tất cả chúng ta còn phải đương đầu với rất nhiều bệnh tật mà dường nhưy học đang bó tay, chưa có những giải pháp điều trị hiệu suất cao như những bệnhdo khiếm khuyết di truyền, đái đường, bệnh tự miễn, Parkinson, ghéptạng …. Vấn đề này yên cầu y sinh học nghiên cứu tìm ra những phươngpháp điều trị mới, nhu yếu này cũng mang tính “ thiện ” dưới góc nhìn tôngiáo. Thành tựu của nghiên cứu tế bào gốc và nhân bản mở ra hy vọngcó được những giải pháp điều trị mới dựa trên ghép tế bào gốc, thay thếgen, tạo nên những mô / tạng ghép tương thích với người bệnh Mặt khác, cácnghiên cứu về tế bào gốc và nhân bản tương quan đến việc sử dụng phôingười do đó gây ra mối lo lắng về những yếu tố đạo đức và tôn giáo, vấnđề khoanh vùng phạm vi và điều kiện kèm theo cho những nghiên cứu loại này. Nghiên cứu tế bàogốc đặt ra những yếu tố đạo đức và tôn giáo sau : – Sử dụng phôi / thai người là giết chết một con người : Các quan điểmchống lại việc nghiên cứu tế bào gốc phôi người hầu hết dựa trên vấn đềtín ngưỡng và ý niệm về việc hủy hoại phôi người. Điều tra xã hộicủa Nisbet M. C. cho thấy năm 2001, 53 % dân Mỹ cho rằng sự sống bắtđầu từ lúc thụ thai [ 5 ] và cho rằng những nghiên cứu tế bào gốc phôi ngườilà sai lầm đáng tiếc về mặt đạo đức. Nhiều quan điểm chống đối cho rằng phôi ngườiphải có nhân quyền, phải được bảo vệ như so với bảo vệ con người. Tuy nhiên cái nhìn của công chúng về yếu tố nghiên cứu tế bào gốc phôiPhạm văn thương19có biến hóa. Năm 2002 chỉ có 39 % và năm 2003 chỉ có 38 % số ngườiđược phỏng vấn còn cho rằng nghiên cứu phôi người là sai lầm đáng tiếc về đạođức, nhiều người cho rằng những phôi thừa trong quy trình làm thụ tinhnhân tạo điều trị vô sinh thay vì vứt bỏ nên được hiến cho khoa học. – Công cụ hóa phôi người, biến đời sống thành món hàng thươngmại : Nhiều người lo lắng rằng những nghiên cứu tế bào gốc và nhân bản sẽbiến phôi người thành công cụ cho những nghiên cứu y sinh học. Họ longại rằng để chhữa bệnh cho một người người ta tạo ra một “ bản sao ” giống hệt người đó, giết chết sinh linh này để lấy mô / tạng dùng cho “ bản gốc ”. Khi đó đời sống sẽ là món hàng để mua và bán. – Chống lại quy luật của tạo hóa, chống lại thuyết “ định mệnh ” : Tạohóa pháp luật quy trình sinh – lão – bệnh – tử của mỗi khung hình sinh vật. Nghiên cứu tế bào gốc và nhân bản phải chăng cố gắng nỗ lực cưỡng lại địnhmệnh, chống lại quy luật sinh học để lê dài sự sống. – Nguy cơ nhân bản vô tính người, tạo ra những rối loạn về trật tự giađình, xã hội : Các quan ngại về rủi ro tiềm ẩn này Open trên công luận từnăm 1996 khi cừu Dolly được nhân bản. Từ khi Nước Hàn công bố tạođược những dòng tế bào gốc ( 2004 ) từ phôi người nhân bản vô tính thìcông chúng thực sự lo ngại vì rủi ro tiềm ẩn nhân bản vô tính người khôngcòn quá xa. Phản ứng chính trị tỏ ra rất độc lạ giữa những vương quốc. Ở Âuchâu, 1 số ít nước như Áo, Ba Lan, Tiệp, Thụy Sĩ và Na Uy không có đạoluật nào ngăn cấm nghiên cứu hay sử dụng tế bào gốc. Ở những vương quốc khácnhư Thụy Điển, tế bào gốc được được cho phép sử dụng. Đức được cho phép những nhàkhoa học nhập cảng tế bào gốc từ những nước khác. Anh có lẽ rằng là vương quốc cóchính sách rộng rải và thực tiễn nhất : Anh chó được cho phép nghiên cứu tế bàogốc. Ở Úc thì vẫn đang bàn cãi nóng bức về yếu tố cloning và tế bào gốc. Canada thì được cho phép dùng tế bào gốc trong một khuôn khổ nhất định, nhưngQuebec lại cấm dùng phôi tế bào trong nghiên cứu. Ở Nhật, phôi tế bào gốccó thể được gieo trồng với điều kiện kèm theo những tế bào này lấy từ những chương trìnhthụ thai tự tạo. Tại Mĩ, trong một thông điệp phổ cập thoáng rộng trong côngPhạm văn thương20chúng vào ngày 9 tháng 8 năm 2001, Tổng thống Goerge W. Bush thôngbáo về một quyết định hành động ( phải mất một thời hạn tâm lý vĩnh viễn ) là chi cấpmột ngân sách thích hợp chỉ được cho phép nghiên cứu trên khoảng chừng 60 dòng tếbào gốc ( stem cell line ) từ phôi đã được phá huỷ rồi mà thôi. Trong khi ÔngBush phủ nhận cấp ngân sách nghiên cứu tế bào gốc từ những phôi chưa pháhuỷ, điều cần ghi nhận là quyết định hành động này của ông chỉ vận dụng cho những đơn vịnghiên cứu công lập thôi chứ chưa vận dụng cho những đơn vị chức năng nghiên cứu tư [ 824, 1 ]. Phạm văn thương21D. KẾT LUẬNNghiên cứu tế bào gốc mở ra những tiềm năng ứng dụng to lớn trongtương lai của công nghệ sinh học cũng như trong y học. Một số vấn đềnan y của y học như bệnh ung thư và dị tật bẩm sinh được cho là do sựkhiếm khuyết của 1 số ít tế bào. Nếu hiểu được chính sách tăng trưởng của cáctế bào tất cả chúng ta hoàn toàn có thể khắc phục được những khiếm khuyết đó từ côngnghệ tế bào gốc. Tuy nhiên, trong nghiên cứu và ứng dụng tế bào gốc còncó nhiều yếu tố tương quan đến đạo lý sinh học. Những tranh luận xungquanh yếu tố này không chỉ số lượng giới hạn trong phòng thí nghiệm, hay trongtôn giáo mà còn lan rộng ở xã hội, hấp dẫn cả giới chính trị. Phạm văn thương22TÀI LIỆU THAM KHẢO [ 1 ]. Phan Kim Ngọc – Phạm Văn Phúc. ( 2007 ). Công nghệ sinh học trênngười và động vật hoang dã. NXB Giáo dục đào tạo. [ 2 ]. Phan Kim Ngọc, Phạm Văn Phúc, Trương Định. ( 2009 ). Công nghệ tếbào gốc. NXB giáo dục. [ 3 ]. Nguyễn Anh Trí, Lê Xuân Hải. Tế bào gốc và nhân bản. Viện huyếthọc – truyền máu TW. [ 4 ]. Nguyễn Như Hiền. Giáo trình sinh học tế bào. NXB giáo dục việtnam. [ 5 ]. Nisbet M. C. ( 2004 ). Public opinion about stem cell researh andhuman cloning. Public Opinion Quarterly. 68 ( 1 ) : 121 – 154 [ 6 ]. Vũ Hướng Văn. Vì sao con người không bất tử. Báo sức khỏe thể chất đờisống số xuân bính tuất 2006. [ 7 ]. http://www.moh.gov.vn/homebyt/vn/portal/InfoDetail.jsp?area=0&cat=1870&ID=4412Phạm văn thương23

5/5 - (1 vote)
Subscribe
Notify of
guest
0 Comments
Inline Feedbacks
View all comments