NGỮ CẢNH (CONTEXT), NGỮ VỰC (REGISTER) & DỊCH THUẬT (TRANSLATION)

NGỮ CẢNH ( CONTEXT ), NGỮ VỰC ( REGISTER ) và DỊCH THUẬT ( TRANSLATION )
Nguyen Phuoc Vinh Co

NGỮ CẢNH (CONTEXT), NGỮ VỰC (REGISTER)

Từ điển : Ngữ cảnh – Ngữ vực
Theo từ điển Longman về Giảng dạy Ngôn ngữ và Ngôn ngữ học ứng dụng ( tr. 82 ) thì ‘ Ngữ cảnh Open trước và hoặc sau một từ, một ngữ và thậm chí còn một phát ngôn dài hơn hoặc một văn bản. Ngữ cảnh thường góp thêm phần hiểu nghĩa đơn cử của một từ, một ngữ, v.v. Ví dụ từ ‘ loud ’ trong ‘ loud music ’ thường được hiểu là nghĩa ‘ ồn ào / ầm ĩ ’ trong khi trong cụm từ ‘ a tie with a loud pattern ’ thì nó lại được hiểu như là ‘ sắc tố lòe loẹt ’. Ngữ cảnh cũng hoàn toàn có thể là một trường hợp xã hội to lớn hơn mà trong đó một đơn vị chức năng / mục ngôn từ ( linguistic item ) được dùng. Ví dụ trong ngôn từ thường thì, từ ‘ spinster ’ chỉ một phụ nữ lớn tuổi chưa chồng nhưng trong ngữ cảnh pháp lý nó chỉ bất kể một người phụ nữ nào chưa chồng. ’ ( that which occurs before and / or after a word, a phrase or even a longer UTTERANCE or a TEXT. The context often helps in understanding the particular meaning of the word, phrase, etc. For example, the word ‘ loud ’ in ‘ loud music ’
is usually understood as meaning ‘ noisy ’ whereas in ‘ a tie with a loud pattern ’ it is understood as ‘ unpleasantly colourful ’. The context may also be the broader social situation in which a linguistic item is used. For example, in ordinary usage, ‘ spinster ’ refers to an old unmarried woman but in legal context it refers to ‘ any ’ unmarried woman ) .
Ngữ vực là gì ?
Ngữ vực ( tr. 313 ), cũng theo từ điển này là ‘ một BIẾN THỂ LỜI NÓI ’ do một nhóm người đơn cử sử dụng, thường chia sẽ cùng một ngành nghề ( như bác sĩ, luật sư ) hoặc cùng một sở trường thích nghi ( những nhà sưu tầm tem, những cổ động viên bóng chày. )
Một ngữ vực đơn cử thường phân biệt nó với những ngữ vực khác bởi một số ít từ khu biệt bằng cách dùng những từ hoặc ngữ theo một cách đơn cử ( như ‘ deuce ’ ( 40 đều ), ‘ love ’ ( không / không có tỉ số ), ‘ tramlines ’ ( hai đường song song trên sân quần vợt ghi lại vùng phụ dùng cho khi chơi đấu đôi ) trong quần vợt. ( a SPEECH VARIETY used by a particular group of people, usually sharing the same occupation ( e. g. doctors, lawyers ) or the same interests ( e. g. stamp collectors, baseball fans ) .
A particular register often distinguishes itself from other registers by having a number of distinctive words, by using words or phrases in a particular way ( e. g. in đánh tennis : ‘ deuce ’, ‘ love ’, ‘ tramlines ’ ), and sometimes by special grammatical constructions ( e. g. legal language ) )
Dịch thuật : Ngữ cảnh – Ngữ vực
Trong cuốn sách ‘ Translation ’ của mình, Alan Duff ( tr. 19 ) cho rằng ‘ Vì mọi từ ngữ đều được hình thành bởi ngữ cảnh của nó, nên tất cả chúng ta hoàn toàn có thể nói – rất rõ – rằng ngữ cảnh đến trước ngôn từ ( Since all words are shaped by their context, we can say – very broadly – that context comes before language ) .
Vậy câu hỏi là ngữ cảnh có thực sự quan trọng không ? Câu vấn đáp là ‘ có ’ vì ngữ cảnh giúp ta xác lập sự lựa chọn. Điều này cắt nghĩa tại sao khi đặt mua báo dài hạn ta hoàn toàn có thể gởi một bức thư ngắn kèm theo dòng chữ ‘ Enclosed please find a cheque for USD 50 ’ ( Kèm theo đây là tấm ngân phiếu trị giá 50 đô la ) nhưng lại không gởi một lá thư ngắn viết cho con cháu ta một câu như thế khi gởi cho chúng một chút ít tiền tiêu vặt. Hai tác giả khác là B. Hatim và I Mason khi bàn về ngữ cảnh trong dịch : nghiên cứu và phân tích ngữ vực ( context in translating : register analysis ) trong cuốn sách ‘ Discourse and the translator ’ đã cho hai ví dụ mà theo họ chúng tương tự theo nội dung mệnh đề :
( 1 ) I am sending you ..
( 2 ) Please find enclosed …
Tuy nhiên theo họ thì câu 2 lại vi phạm những quy ước khi viết những lá thư cá thể nên sẽ không tương thích cho khi dùng chúng để viết thư thân thương cho bè bạn .
Ngữ cảnh theo Alan Duff ( tr. 20 ) có nghĩa là ‘ cái điều ’, ‘ cái nơi ’, và ‘ ta đang tiếp xúc với ai ’, tức là, cái điều ta đang viết hay nói về ( chủ đề ), cái nơi ngôn từ đang xảy ra ( nơi chốn hoặc xuất bản phẩm ), và đối tượng người tiêu dùng nào ta đang nói đến. Ba điều này, theo Alan Duff, đều tương quan đến dịch .
– Ngữ vực là gì ?

Nếu ngữ cảnh là ‘cái điều’, ‘cái nơi’, ‘với ai’ thì theo Alan Duff, ngữ vực lại là ‘như thế nào’ (If context is the ‘what’, ‘where’, and ‘to whom’, then register is the ‘how’). Ta nói/viết (biểu đạt) như thế nào ở một ngữ cảnh cụ thể? Tại sao ở hầu hết mọi ngôn ngữ các từ ngữ sau thường được kết hợp một cách tự nhiên với các ngữ cảnh cụ thể như ‘In the author’s opinion’: theo ý kiến của tác giả (bài báo khoa học), ‘scattered thundershower’: có dông một vài nơi (dự báo thời tiết), ‘light refreshments will be served’: có phục vụ thức ăn nhẹ (thư thông báo). Câu hỏi là tại sao hai người sống ở nông thôn khi nói về thời tiết lại không thể nói đến ‘scattered thundershowers’, Và tại sao chủ nhân của một buổi tiệc thân mật lại không thể nói với bạn bè mình rằng ‘light refreshments will now be served’.

Câu vấn đáp đơn thuần nhất của Alan Duff là tất cả chúng ta đang tuân theo những quy tắc của cách dùng và những quy tắc này đa số là bất thành văn. Không có một quy tắc nào nói rằng tất cả chúng ta không hề đề cập đến ‘ có dông một vài nơi ’ trong một lá thư tình hoặc trong một luận án hàn lâm, mặc dầu điều đó có vẻ như lạ lẩm nếu ta làm thế .
Điều gì sẽ xảy ra nếu ta nỗ lực phá bỏ những quy tắc bất thành văn này ? Và thực sự chúng có sống sót. Liệu tất cả chúng ta mong tìm thấy câu sau đây trong một sách tiếp thị du lịch, trong một bài báo khoa học hoặc không hề có ở cả hai ?
Samples of sand taken from the sun-kissed, palm-fringed beaches of Goa reveaved abnormally high concentrations of sodium chloride. ( Các mẫu những được lấy ra từ những bãi biển đầy rám nắng với những hàng cọ của xứ Goa cho thấy rằng nồng độ cao không bình thường của clorua natri )
Câu vấn đáp hoàn toàn có thể nhất là không có ở cả hai. Câu này đương nhiên là một câu được nghĩ ra tuy nhiên nó là câu hoàn toàn có thể. Nhưng không có quy tắc nào ngăn nhà khoa học đề cập đến những bãi biển cũng không có quy tắc nào nói rằng sách tiếp thị du lịch không hề đề cập nồng độ của clorua natri. Chúng ta chỉ hoàn toàn có thể nói rằng ngôn từ đó không bình thường ở cả hai ngữ cảnh .
Nếu ý thức được những quy luật bất thành văn này là quan trọng trong tiếng mẹ đẻ thì rõ ràng nó cũng quan trọng khi đề cập đến dịch thuật. Vì trong dịch thuật tất cả chúng ta tuân theo không chỉ một bộ quy tắc mà hai bộ quy tắc bất thành văn, và những quy tắc này không luôn luôn trùng lập. Chỉ lấy một ví dụ : một thư thông tin nói với dân cư của một khu phức tạp nhà ở có lẽ rằng tiềm ẩn ( bằng tiếng Anh ) những từ ngữ như thể : ‘ Kindly use the plastic bags provided for rubbish disposal ’ ( Xin vui vẻ dùng túi bằng chất dẻo dành cho việc bỏ rác ) hoặc ‘ It would be appreciated if residents would not park in the entrance road ’ ( Sẽ lấy làm cảm kích nếu dân cư không đậu xe ở lối / đường vào ). Ở ngôn từ khác, việc sử dụng một ngôn từ thẳng thừng hơn có lẽ rằng tự nhiên ở một ngữ cảnh tựa như, ví dụ ‘ You must use … ’ ( Bạn không được … ) và ‘ Parking is forbidden … ’ ( Đậu xe bị cấm … )
Ngữ cảnh thì giống nhau, chứ không phải ngữ vực .
17/7/17
Người xứ Huệ dịch từ 1. Alan Duff. 1996. Translation. Oxford University Press. 2. Hatim, B và Mason, I. Discourse and The Translator. 3. Jack C. Richards. 1999. Longman Dictionary of Language Teaching và Applied Linguistics. Longman .

Share this:

Thích bài này:

Thích

Đang tải …

Rate this post
Subscribe
Notify of
guest
0 Comments
Inline Feedbacks
View all comments