Kết quả 10 năm nghiên cứu tập tính ứng dụng trong chăn nuôi

This is a synthezed paper for summarizing all behavioural research outcomes had done by research team in Hue University of Agriculture and Forestry for 10 years. The main research activities are feed neophobia, grazing and ruminating behaviour, and especially learned behaviour. In application, these results are modified as a methors for reducing times of food adaptation .Ý tưởng nghiên cứu và điều tra
Cơ chế lựa chọn thức ăn của động vật diễn ra như thế nào ? Vì sao mỗi loài động vật lại có sở trường thích nghi ăn riêng của nó ? Vì sao mỗi loài động vật lại thích ăn loại thức ăn này mà không thích loại thức ăn kia ( ăn gì ) ? Vì sao cũng là một loại thức ăn mà ngày hôm nay ăn nhiều và ngày mai ăn ít ( ăn bao nhiêu ? ) vẫn còn là câu hỏi đầy thách đố so với khoa học. Nghiên cứu tập tính ăn và chính sách học ăn sẽ giúp vấn đáp những câu hỏi : động vật ăn gì ? và ăn bao nhiêu ( Provenza 1995, Forble 1995 và Nolan 1996 và Đàm Văn Tiện 2002 ). Đây là một hướng đi mới mẻ và lạ mắt, đầy triển vọng vì ở nước ta và những nước châu Á còn rất ít những nhà khoa học quan tâm đến nghành này .

Trong khoảng 10 năm gân đây, các nhà nghiên cứu về tập tính đã đặt vấn đề nghiên cứu hiệu ứng neophobia và ảnh hưởng của nó đến cơ chế chọn lựa thức ăn và lượng ăn vào (food intake) với mục đích tìm hiểu về cơ chế kiểm soát các quá trình đó và ứng dụng cơ chế chọn lựa thức ăn trong việc nâng cao lượng ăn vào nhằm nâng cao hiệu quả sử dụng thức ăn trong chăn nuôi gia súc gia cầm. Các nhóm nghiên cứu chính về vấn đề này bao gồm: Gs..F.D. Provenza, ở Utah University U.S.A 1995; Gs. J.V. Nolan ở UNE, Australia 1995; Gs. M.Forble ở Leed University U.K 1997 và Đàm Văn Tiện ở Đại học Nông Lâm Huế 2002. Kết quả các công trình nghiên cứu của các tác giả trên đã đặt cơ sở quan trọng cho lý thuyết sự chọn lựa thức ăn ở động vật xét theo khía cạnh tập tính. Nhóm nghiên cứu về tập tính của Đại học Nông Lâm Huế đã và đang tham gia cùng nghiên cứu với các trường Đại học kể trên để hình thành và phát triển lý thuyết tập tính ăn học được (ingestive learning behavior). Mục đích của công trình nghiên cứu này thể hiện ở các khía cạnh dưới đây.

Mục đích nghiên cứu và điều tra mày mò : ( a ) Nghiên cứu ảnh hưởng tác động của hiệu ứng neophobia ( sợ cái mới ) đến năng lực gật đầu thức ăn mới của động vật và lượng ăn vào ( feed intake ) để trong bước đầu đặt cơ sở cho ( b ) Xây dựng quy mô kim chỉ nan về sự hình thành tập tính ăn học được ( ingestive learned behavior ) ở động vật và trải qua kênh điều tra và nghiên cứu này nhằm mục đích ( c ) Liên kết điều tra và nghiên cứu giữa cơ sở khoa học trong việc san sẻ kinh nghiệm tay nghề điều tra và nghiên cứu và tào tạo cán bộ chuyên ngành tập tính ứng dụng trong chăn nuôi .
Mục đích ứng dụng : ( d ) Ứng dụng những hiệu quả điều tra và nghiên cứu tập tính nhằm mục đích rút ngắn thời hạn làm quen với thức ăn mới của con non sau cai sữa nhằm mục đích tối ưu hoá việc sử dụng những phế phụ phẩm nông nghiệp vào mục tiêu chăn nuôi .
Những quan điểm mới trong điều tra và nghiên cứu
Chúng tôi ý niệm rằng : gia súc ăn không chỉ ( a ) để tăng trọng ( productivity aim ) ship hàng cho mục tiêu của con người, mà ăn còn ( b ) để khoẻ mạnh ( well being ) và ( c ) so với con người, ăn còn với mục tiêu để trẻ lâu, mưu trí và xa hơn ( d ) ăn còn Giao hàng cho mục tiêu tiến hoá. Đó chính là cơ sở triết học để biện minh cho ý tưởng sáng tạo điều tra và nghiên cứu của chúng tôi và xa hơn nữa nó sẽ góp phần những mảng triết lý quan trọng cho mục tiêu trao đổi chất bảo đảm an toàn xét theo góc nhìn tập tính. Lý thuyết này trên cơ bản coi khung hình động vật là một cỗ máy hoàn hảo hoàn toàn có thể tự động hóa trấn áp lượng ăn vào ( food intake ) vào vì mục tiêu bảo đảm an toàn cho khung hình. Nếu dải phổ thức ăn trong thực đơn rộng, chính sách sẽ phát huy tính năng, còn nếu hẹp thì không hề. Quan điểm này cũng thân mật với quan điểm dinh dưỡng công dụng ở người đã được nhiều nhà nghiên cứu đề cập trong thập niên vừa mới qua .

Những phát hiện mới về tập tính dinh dưỡng trong những năm gần đây cho thấy người và cả động vật, thể hiện sự “thông minh” trong việc chọn lựa những thức ăn để thoả mãn nhu cầu của nó (Provenza 1995,1996,1997. Nolan 1995,1997). Chúng tôi cho rằng hiệu ứng neophobia (sợ thức ăn mới) là một phản xạ bảo vệ của gia súc khi gặp thức ăn mới để hạn chế sự ăn nhầm phải thức ăn hàm chứa những yếu tố gây hại cho cơ thể sinh lý của động vật.
Nhưng vì nó là một phản xạ không điều kiện, tự động và mang tính bản năng, nên bất kể loại thức ăn mới lạ nào, dù có nguy cơ gây hại hay không có nguy cơ gây hại cho cơ thể, thì cơ chế kiểm soát lượng ăn vào intake đều ngăn chặn, không cho phép gia súc ăn ngay, mà phải tập làm quen dần dần. Đây chính là cơ sở khoa học để (1) nghiên cứu ảnh hưởng của hiệu ứng neophobia (sợ thức ăn mới) đến khả năng chấp nhận thức ăn mới của động vật và (2) tìm ra các giải pháp hạn chế ảnh hưởng của nó nhằm tối ưu hoá việc sử dụng các thức ăn lạ, từ nguồn thức ăn bản địa phục vụ chăn nuôi.

Kết quả đạt được
Nghiên cứu tập tính động vật ( animal behaviour ) : Cơ chế hình thành sở trường thích nghi ăn của động vật và ứng trong chăn nuôi là nội dung điều tra và nghiên cứu chính mà chúng tôi đã thực thi trong 10 năm qua. Kết quả được biểu lộ ở những góc nhìn sau đây :
( a ) Ảnh hưởng của hiệu ứng neophobia ( sợ cái mới, thức ăn mới ) đến năng lực đồng ý thức ăn mới và lượng ăn vào feed intake .
Các hiệu quả điều tra và nghiên cứu của chúng tôi trên cừu ( Đàm Văn Tiện và ctv. 1999 ), trên dê ( Đàm Văn Tiện 2003 và 2004 ), trên lợn Móng cái ( Đàm Văn Tiện 2003 ) và lợn Đại Bạch ( Đàm Văn Tiện. 2003 ) đã cho thấy hiệu ứng sợ thức ăn mới lạ feed neophobia sảy ra không riêng gì so với những thức lạ hàm chứa chất gây hại cho động vật mà còn sảy ra so với những loại thức ăn được coi là tốt. Thật vậy, cừu và dê không chịu ăn cám trong 1 tuần tập ăn, mà cám vốn không có tiềm năng gây hại cho chúng, hay Lợn Đại Bạch khước từ ăn bèo tấm vốn giàu protein ( 43 % CP ) cần cho nhu yếu của lợn ngoại Đại Bạch. Cơ chế làm chậm sự gật đầu những thức ăn mới lạ là một phản xạ bảo vệ, với mục tiêu bảo vệ bảo đảm an toàn cho khung hình khỏi bị ăn nhầm những chất hoàn toàn có thể gây hại cho khung hình, hàm chứa trong thức ăn mới. Nhưng ở góc nhìn dê cừu chê cám và lợn Đại Bạch không ăn bèo tấm, thì lại hàm chứa tính mách móc của chính sách. Đó chính là cơ sở để chúng tôi tìm ra những giải pháp hạn chế hiệu ứng mang tính máy móc này, nhằm mục đích tối ưu hoá việc sử dụng những phế phụ phẩm nông nghiệp làm thức ăn cho gia súc trong quy mô chăn nuôi tận dụng phế phụ phẩm nông nghiệp của phần đa nông dân lúc bấy giờ .
( b ) Tập tính và ứng dụng nó trong chăn nuôi

Các nghiên cứu tập tính của chúng tôi trong 10 năm qua được tập trung vào các khía cạnh cụ thể sau đây:

(i) Tập tính di truyền (innate behaviour)

· Tập tính gặm cỏ và nhai lại ( grazing and ruminating behaviour ) của cừu và sự biến hóa tập tính này khi chuyển sang nuôi nhốt theo hình thức chăn nuôi công nghiệp ( Đàm Văn Tiện 2006 ) .

Cừu Phan Rang là giống vật nuôi cho thịt có giá trị ở nước ta và thí nghiệm này của chúng tôi được coi là tài liệu đầu tiên ở Việt Nam trong việc tư liệu hoá đời sống tập tính ăn và nhai lại của cừu. Thí nghiệm này đóng góp những dữ liệu khoa học cho việc xây dựng quy trình và chế độ nuôi cừu nhốt để từng bước có thể chuyển nó từ hình thức chăn nuôi quảng canh hiện nay sang nuôi công nghiệp. Lý do là hiện nay xu thế nuôi cừu chăn thả quảng canh đang phát triển rất mạnh ở khu vực nam Trung bộ, vì nuôi kiểu này đầu tư thấp mà mang lại hiệu quả cao. Xu thế này đang làm cho các bãi chăn tự nhiên ở vùng khô hạn tỉnh Ninh Thuận và Bình Thuận (quê hương con cừu) có nguy cơ phá vỡ cân bằng sinh thái vì mật độ nuôi dê cừu và bò quá cao.

· Tập tính ăn tầm cao của dê ( bipedal stance behaviour ) và ứng dụng trong phong cách thiết kế đặt độ cao của nguồn thức ăn trong chăn nuôi dê nhằm mục đích nâng cao năng lực khai thác phần ăn được ( eatable feed ) của thức ăn ( Đàm Văn Tiện 2006 ) .
Đây là một hiệu quả lý thú xét cả hai phương diện khoa học và ứng dụng. Thật vậy, thí nghiệm của chúng tôi đã phát hiện ra rằng tăng độ cao đặt nguồn thức ăn sẽ làm cho dê ăn nhanh, ăn nhiều và hiệu suất cao tận dụng phần ăn được của bó thức ăn tăng lên. Vì sao vậy ? Trong đời sống tự nhiên dê thuộc loài ăn tầm cao vì chồi lộc và lá non của cây bụi nằm ở tầm cao của cây và bản năng ăn tầm cao như thể sự phân công tự nhiên, tránh cạnh tranh đối đầu thức ăn với cừu và bò ( ăn cỏ, lá cây tầm thấp ). Khi chuyển sang đời sống nuôi nhốt do con người cung ứng thức ăn thì bản năng đó của dê vẫn cứ sống sót và tác dụng nghiên cứu và điều tra này đã góp phần cho việc tư liệu hoá được tập tính đặc biệt quan trọng này của dê. Các nông hộ nuôi dê chỉ cần treo cao bó lá cây lên vách chuồng, hay thân cây to cạnh chuồng là dê sẽ ăn nhanh, ăn nhiều và đặc biệt quan trọng là khai thác khá triệt để phần ăn được của khối thức ăn .
· Tập tính sinh sản và đặc thù sinh học của cừu nuôi ở vùng khô hạn tỉnh Ninh Thuận Giao hàng công tác làm việc bảo tồn vốn gene cừu ( Đàm Văn Tiện 1992 và 1994 ) .
Tập tính sinh sản có thông số di truyền cao và mang tính bản năng rất rõ so với tập tính nhà hàng siêu thị. Nghiên cứu tập tính sinh sản có ý nghĩa trong việc lưu giữ bảo tồn những vốn gen quý và hiếm trong tập đoàn lớn gia súc địa phương của nước ta. Nghiên cứu đặc tính sinh học và tập tính sinh sản của cừu thịt Phan Rang là những góp phần của chúng tôi theo hướng này và với ý nghĩa là những khu công trình nghiên cứu và điều tra đầu tay về con cừu ở nước ta. Nhờ những nghiên cứu và điều tra sớm này cùng với những nỗ lục của những hộ dân nuôi cừu truyền kiếp trong khu vực, trong 10 năm qua đàn cừu của ta từ số lượng 1000 con nay đã tăng lên 15 000 con và đây là vốn gene vật nuôi đã được bảo tồn và đang có xu thế tăng trưởng để trở thành vật nuôi mang lại doanh thu cao cho nông dân ở vùng khô hạn tỉnh Ninh Thuận và Bình Thuận .
· Tập tính sinh sản của bò vàng nuôi ở Miền Trung và chọn thời gian phối tinh thích hợp ( 1993 – 1994 ) .
Bò vàng nuôi ở Miền Trung có từ truyền kiếp đây là nguồn gene địa phương cơ bản để thực thi công tác làm việc lai tạo với những giống bò ngoại có tầm vóc lớn như bò Sind hay Jebu. Công trình điều tra và nghiên cứu tập tính sinh sản của bò vàng nuôi ở Miền Trung đã góp thêm phần tư liệu hoá tập tính sinh sản cũng như những khuyến nghị trong việc chọn thời gian phối tinh thích hợp nhằm mục đích nâng cao tỷ suất thụ thai .
( ii ) Tập tính học được ( learned behaviour )
· Học ăn từ mẹ trong quá trình bào thai ( pre-conditioning of embrio stage ) : Sự chuyển tải thông tin sau tiêu hoá ( post-ingestive feedback ) tới bào thai trong quy trình tiến độ chửa cuối trong quy trình hình thành sở trường thích nghi ăn của con non ( 2002 – 2003 ) .
Đây là một điều tra và nghiên cứu tò mò đã làm biến hóa những ý niệm thường thì về quy trình hình thành sở trường thích nghi ăn học được ở động vật. Chính thế cho nên tổ chức triển khai Khoa Học của Thuỵ Điển ( International Foundation for Sciens IFS ) đã và đang chăm sóc và ủng hộ hướng đi này của chúng tôi. Kết quả đã chỉ ra rằng trong quy trình mang thai ở quy trình tiến độ cuối nếu mẹ được ăn một loại thức ăn nào đó thì con non sau này cũng dễ đồng ý thức ăn đó. Đây là quá trình mà ít người nghĩ tới nhưng tác dụng điều tra và nghiên cứu đã chứng tỏ được điều mê hoặc này. Chúng tôi vẫn đang liên tục hướng nghiên cứu và điều tra này trên những đối tượng người tiêu dùng khác nhau như lợn, dê, cừu để có đủ vật chứng cho Kết luận của mày mò mới này .
· Học ăn từ mẹ trong tiến trình bú sữa ( pre-conditioning of milking stage ) : Sự chuyển tải thông tin mùi vị thức ăn qua sữa mẹ trong quy trình hình thành sở trường thích nghi ăn của con non ( 2002 – 2004 ) .
Học ăn trong quy trình bú sữa mẹ, không có nghĩa là con non tập ăn thức ăn, mà là con non tiếp đón thông tin mùi vị của thức ăn trải qua sữa mẹ để làm quen với mùi của thức ăn mới. Sau khi cai sữa con non đồng ý ăn ngay thức ăn mà mẹ nó đã ăn trong quá trình bú sữa. Đây là một kỹ thuật tập ăn mới, hoàn toàn có thể khuyến nghị cho nông dân vận dụng một cách thuận tiện. Nghiên cứu này đã thành công xuất sắc và được những hộ chăn nuôi áp rụng thoáng đãng ở Ninh Thuận và Thừa Thiên Huế .
· Học ăn từ những động vật có kinh nghiệm tay nghề ăn trong đàn ( learning by observation ) trong quy trình hình thành sở trường thích nghi ăn của gia súc ( 2002 – 2003 )

Hiệu quả học ăn từ các con khác trong đàn cũng đã được chúng tôi tư liệu hoá trong nghiên cứu và ảnh hưởng của nó đến việc hình thành sở thích ăn học được thấp hơn so với học ăn từ mẹ. Tuy nhiên theo những hiểu biết của chúng tôi thì ảnh hưởng này trên người rõ hơn trên gia súc. Thật vậy các cháu sinh ra trong thời kỳ mà thức ăn sẵn siêu thị phổ biến nên chưa hẳn kết luận “mẹ ăn gì con ăn đó” đã đúng và cần có những thí nghiệm trên người để so sánh. Đây là hướng đi nếu được nghiên cứu sâu sẽ có những cơ sở để giúp cho việc marketing thực phẩm của Việt Nam ra thị trường Asia và thế giới.
(c) Phản xạ có điều kiện mùi vị (smell/taste conditioning)

Ứng dụng phản xạ có điều kiện kèm theo để để rút ngắn thời hạn học ăn thức ăn mới của gia súc ( 1999 – 2003 ). Khi trộn mùi vị của thức ăn quen thuộc ( familian smell / taste ) vào thức ăn mới là cách lập phản xạ có điều kiện kèm theo bậc 2 để hình thành sở trường thích nghi ăn học được của động vật. Kết quả đã cho thấy việc ứng dụng phản xạ cấp cao trong chăn nuôi là một hướng đi triển vọng. Đối với việc tập thức ăn mới lạ cho gia súc chỉ cần trộn những mùi vị quen thuộc vào thức ăn mới sẽ rút ngắn được khoảng chừng 1 tuần làm quen với thức ăn mới ( feed adaptation ) và nó cũng rất dễ ứng dụng so với những nông hộ nuôi gia súc dựa vào những nguồn thức ăn địa phương rẻ tiền … .
…. Xem cụ thể

Rate this post
Subscribe
Notify of
guest
0 Comments
Inline Feedbacks
View all comments