Cao lanh – Wikipedia tiếng Việt

Bài này viết về cao lanh là một loạt đất sét chứa kaolinit, còn bài về kaolinit, xem kaolinit Một mẫu cao lanh .

Cao lanh (bắt nguồn từ từ tiếng Pháp kaolin /kaɔlɛ̃/)[1] là một loại đất sét màu trắng, bở, chịu lửa, với thành phần chủ yếu là khoáng vật kaolinit cùng một số khoáng vật khác như illit, montmorillonit, thạch anh, vân vân.

Trong công nghiệp, cao lanh được sử dụng trong nhiều lĩnh vực khác nhau, chẳng hạn như sản xuất đồ gốm sứ, vật liệu chịu lửa, vật liệu mài, sản xuất nhôm, phèn nhôm, đúc, chất độn sơn, cao su, giấy, xi măng trắng.

Bạn đang đọc: Cao lanh – Wikipedia tiếng Việt

Lịch sử tên gọi[sửa|sửa mã nguồn]

Cao lanh có nguồn gốc tên gọi từ Cao Lĩnh thổ ( 高岭土, tức đất Cao Lĩnh, là đất sét trắng tại Cao Lĩnh ), một khu vực đồi tại Cảnh Đức Trấn, Giang Tô, Trung Quốc. Các mỏ đất sét trắng tại đây được khai thác để làm nguồn nguyên vật liệu sản xuất đồ sứ Trung Quốc. Tên gọi kaolin được những giáo sĩ dòng Tên người Pháp gia nhập vào châu Âu trong thế kỷ 18 và khi được phiên âm ngược trở lại tiếng Việt thì nó đã trở thành cao lanh .
Cao lanh trong tự nhiên .Có nhiều kiểu phân loại cao lanh khác nhau, nhờ vào vào nguồn gốc phát sinh, mục tiêu sử dụng, độ chịu lửa, độ dẻo, độ xâm tán, hàm lượng những ôxít nhuộm màu v.vTheo nguồn gốc phát sinh, hoàn toàn có thể chia cao lanh thành hai dạng là phát sinh từ những nguồn sơ cấp và phát sinh từ những nguồn thứ cấp. Cao lanh sơ cấp sinh ra từ quy trình phong hóa hóa học hay thủy nhiệt của những loại đá có chứa fenspat như rhyolit, granit, gơnai. Cao lanh thứ cấp được tạo ra từ sự chuyển dời của cao lanh sơ cấp từ nơi nó sinh ra vì xói mòn và được luân chuyển cùng những vật tư khác tới vị trí tái chững lại. Một số kaolinit cũng được sinh ra tại nơi tái chững lại do biến hóa thủy nhiệt hay phong hóa hóa học so với acco ( arkose ), một dạng đá trầm tích mảnh vụn với hàm lượng fenspat trên 25 % .

Theo nhiệt độ chịu lửa, cao lanh được phân thành loại chịu lửa rất cao (trên 1.750°C), cao (trên 1.730°C), vừa (trên 1.650°C) và thấp (trên 1.580°C).

Theo thành phần Al 2 O 3 + Si O2 ở trạng thái đã nung nóng, cao lanh được phân thành loại siêu bazơ, bazơ cao, bazơ hoặc axít .

Tính chất hóa lý[sửa|sửa mã nguồn]

Kaolin có cấu trúc 2 lớp 1 : 1 ( tương tự như như dickit, nacrit, halloysit ) … với công thức chung là Al2Si2O5 ( OH ) 4. nH2O ( n = 0, 2 ), thành phần gồm SiO2, Al2O3, H2O, ngoài những còn có một lượng nhỏ tạp chất Fe, Ti, K và Mg. Kaolin có màu trắng, trắng xám, dạng đặc sít hoặc là những khối dạng đất sáng màu, tập vảy nhỏ, tinh thể đơn vị chức năng dạng hình lục lăng link thành những tấm nhỏ, mỏng mảnh, đường kính khoảng chừng 0,2 – 12 µm, khối lượng riêng khoảng chừng 2,1 – 2,6 g / cm3, độ cứng 1-2, 5, có năng lực trao đổi cation khoảng chừng 2 – 15 meq / 100 g và nhờ vào nhiều vào size của hạt, nhưng những phản ứng sửa chữa thay thế cation xảy ra với vận tốc rất lớn [ ]. Khi ngấm nước, nó có tính dẻo, nhưng không có hiện tượng kỳ lạ co và giãn. Đây là đặc thù được biết đến sớm nhất của kaolin, người ta dùng nó ở dạng hồ quánh để định hình và nung thiêu kết để tạo ra những đồ gốm sứ. Nhiệt độ nóng chảy của kaolin : 1.750 – 1.787 oC. Khi nung nóng, kaolin có hiệu ứng thu nhiệt, pic ở 510 – 600 oC tương quan đến sự mất nước kết tinh và hiện tượng kỳ lạ không định hình của khoáng vật. Hai pic toả nhiệt từ 960 đến 1.000 và 1.200 oC tương quan đến quy trình mulit hoá của những loại sản phẩm kaolin không định hình, với pic 1.200 oC là quy trình kết tinh của oxyt silic không định hình để tạo thành cristobalit .
Mỏ khai thác Cao lanh .

Kaolin được ứng dụng rộng rãi trong nhiều lĩnh vực công nghiệp như: công nghiệp gốm sứ, giấy, sơn, cao su, sợi thuỷ tinh, chất dẻo, vật liệu xây dựng, gạch chịu lửa, làm xúc tác cho công nghệ lọc dầu… Nhờ có khả năng hấp thụ đặc biệt không chỉ các chất béo, chất đạm mà còn có khả năng hấp thụ cả các loại vi rut và vi khuẩn, vì vậy, kaolinin được ứng dụng cả trong các lĩnh vực y tế, dược phẩm, mỹ phẩm…[].
– Công nghiệp sản xuất giấy: trong công nghiệp giấy, kaolin được sử dụng làm chất độn tạo cho giấy có mặt nhẵn hơn, tăng độ kín, giảm độ thấu quang và làm tăng độ ngấm mực in tới mức tốt nhất. Loại giấy thông thường chứa 20 % kaolin, có loại chứa tới 40 %. Thông thường, một tấn giấy đòi hỏi 250-300 kg kaolin. Chất lượng kaolin dùng làm giấy được xác định bởi độ trắng, độ phân tán và mức độ đồng đều của các nhóm hạt.
– Công nghiệp sản xuất đồ gốm: công nghiệp sản xuất sứ, gốm sứ dân dụng, sứ mỹ nghệ, dụng cụ thí nghiệm, sứ cách điện, sứ vệ sinh, v.v. đều sử dụng chất liệu chính là kaolin; chất liệu kết dính là sét chịu lửa dẻo, có màu trắng. Chất lượng kaolin đòi hỏi rất cao và phải khống chế các oxit tạo màu (Fe2O3 và TiO2). Hàm lượng Fe2O3 không được quá 0,4-1,5 %; TiO2 không quá 0,4-1,4 %; CaO không quá 0,8 % và SO3 không quá 0,4 %.
– Sản xuất vật liệu chịu lửa: trong ngành sản xuất vật liệu chịu lửa, người ta dùng kaolin để sản xuất gạch chịu lửa, gạch nửa axit và các đồ chịu lửa khác. Trong ngành luyện kim đen, gạch chịu lửa làm bằng kaolin chủ yếu được dùng để lót lò cao, lò luyện gang, lò gió nóng. Các ngành công nghiệp khác cần gạch chịu lửa với khối lượng ít hơn, chủ yếu để lót lò đốt, nồi hơi trong luyện kim màu và công nghiệp hóa học, ở nhà máy lọc dầu, trong công nghiệp thủy tinh và sứ, ở nhà máy xi măng và lò nung vôi.
– Chế tạo sợi thuỷ tinh: một lĩnh vực khác cũng sử dụng kaolin tăng nhanh hàng năm đó là dùng làm nguyên liệu vào của sản xuất sợi thuỷ tinh. Trong thành phần của kaolin có chứa cả silica và alumina, chất có trong thành phần của sợi thuỷ tinh. Kaolin được sử dụng đồng thời với một lượng nhỏ sắt và titan. Nguyên nhân tăng nhu cầu sử dụng kaolin trong lĩnh vực này bởi vì sự hạn chế khi sử dụng nguyên liệu vào amiăng, loại chất gây hại cho sức khoẻ.
Lĩnh vực chất độn: kaolin được sử dụng rộng rãi trong lĩnh vực làm chất độn giấy, nhựa, cao su, hương liệu,…Kaolin có tác dụng làm tăng độ rắn, tính đàn hồi, cách điện, độ bền của cao su, tăng độ cứng và giảm giá thành sản phẩm của các chất dẻo như PE, PP, PVC…
Trong sản xuất da nhân tạo (giả da), kaolin có tác dụng làm tăng độ bền, độ đàn hồi.
– Trong sản xuất xà phòng: kaolin có tác dụng đóng rắn khi sản xuất, hấp thụ dầu mỡ khi sử dụng. Lĩnh vực sản xuất xà phòng yêu cầu kaolin có độ hạt dưới rây 0,053 mm lớn hơn 90%; không lẫn cát, không lắng cặn trước 8 giờ, hàm lượng Fe2O3 ≤ 2 – 3%, TiO2 ≤ 1%; chất bazơ trao đổi ≤ 0,8 – 2% và carbonat ≤ 15 – 20 %.
– Trong sản xuất thuốc trừ sâu: sử dụng kaolin có độ khuếch tán lớn, sức bám tốt, trơ hóa học, hợp chất sắt thấp, độ hạt 22 m từ 40 đến 75%.
Trong tổng hợp zeolit: kaolin là nguyên liệu chính để tổng hợp zeolit, loại chất được ứng dụng nhiều trong công nghiệp như hấp phụ, làm chất xúc tác…

Trong sản xuất phân bón, kaolin được dùng làm chất độn, chất bọc áo, có ý nghĩa rất quan trọng trong việc dữ gìn và bảo vệ, nâng cao chất lượng phân bón. – Trong những nghành khác, kaolin được sử dụng làm nguyên vật liệu sản xuất xi-măng trắng, những chất tráng trong kiến thiết xây dựng, nguyên vật liệu trong sản xuất nhôm, phèn nhôm …

  1. ^

    Đặng Thái Minh, “Dictionnaire vietnamien – français. Les mots vietnamiens d’origine française”, Synergies Pays riverains du Mékong, n° spécial, năm 2011. ISSN: 2107-6758. Trang 79.

Rate this post
Subscribe
Notify of
guest
0 Comments
Inline Feedbacks
View all comments