BÀI GIẢNG KỸ THUẬT LẠNH ( ThS. Trần Thế Truyền )

BÀI GIẢNG KỸ THUẬT LẠNH ( ThS. Trần Thế Truyền ) – CHƯƠNG 1 ppt

Bạn đang xem bản rút gọn của tài liệu. Xem và tải ngay bản đầy đủ của tài liệu tại đây (369.79 KB, 15 trang )

http://www.ebook.edu.vn
– 7 –
CHƯƠNG 1: LÝ THUYẾT CƠ SỞ VỀ KỸ THUẬT LẠNH
1.1. Các phương pháp làm lạnh nhân tạo:
Từ lâu con người đã biết lợi dụng thiên nhiên để thỏa mãn một phần nhu cầu về
lạnh. Ở các nước ôn đới người ta trử băng đá, còn ở các nước nhiệt đới người cổ đại
biết sử dụng các hang động có mạch nước ngầm nhịêt độ thấp để bảo quản thực phẩm
và lương thực.
Làm lạ
nh nhân tạo là các quá trình làm lạnh nhờ một phương tiện hoặc thiết bị
do con người tạo ra.
Danh từ LẠNH biểu diễn một trạng thái nào đó của vật chất khi nhiệt độ của nó
thấp hơn nhiệt độ môi trường xung quanh. Vậy giới hạn nào đó của nhiệt độ môi
trường xung quanh để phân biệt giữa NÓNG và LẠNH của vật chất? Vấn đề này chưa
được th
ống nhất trên thế giới, song hiện nay nhiều nước vẫn lấy nhiệt độ thích hợp
bình thường là +20
0
C – +24
0
C làm giới hạn. Như vậy thừa nhận LẠNH biểu diễn trạng
thái vật chất có nhiệt độ dưới +20
0
C.
Trong kỹ thuật lạnh phân biệt như sau:
* Lạnh thường: tđb < t
0
< +20
0
C
* Lạnh đông: – 100

0
C < t
0
< tđb
* Lạnh thâm độ: -272, 999985
0
C < t
0
< - 100
0
C
1.1.1. Phương pháp bay hơi khuếch tán:
Một thí dụ điển hình là nước bay hơi khuếch tán vào không khí: khi phun nước
liên tục vào không khí có cùng nhiệt độ, nước sẽ bay hơi khuếch tán vào không khí và
trạng thái khôngkhí sẽ biến đổi theo đường đẳng entanpi:

Hình ***

t1: nhiệt độ khô (đọc trên nhiêt kế khô)
t2: nhiệt độ ướt (đọc trên nhiêt kế bầu ướt)
ts: nhiệt độ đọng sương
Từ điểm 1 là trạng thái ban đầu của không khí đế
n điểm 2, độ ẩm tăng từ ϕ1
đến ϕmax = 100%, nhiệt độ giảm từ t1 đến t2.
Ở vùng nóng và khô có thể sử dụng phương pháp này để điều hòa nhiệt độ. Ở
nước ta khí hậu nóng và ẩm nên ứng dụng không hiệu quả, trừ những ngày nắng gió
tây.
http://www.ebook.edu.vn
– 8 –
Ứng dụng khác trong kỹ thuật là máy lạnh hấp phụ khuếch tán: ở giàn bay hơi

NH
3
lỏng bay hơi khuếch tán vào khí Hydro, là chất khí dùng cân bằng áp suất cho hệ
thống lạnh.

1.1.2. Phương pháp hòa tan:
Cách đây 2000 năm, người Trung Quốc và Ấn Độ đã biết làm lạnh bằng cách
hòa trộn muối và nước theo những tỷ lệ nhất định.
Quá trình hòa tan luôn kèm theo quá trình thu nhiệt, hiệu ứng lạnh phụ thuộc
nồng độ và nhiệt độ điểm cùng tinh của hỗn hợp.
Ví dụ:
+ Hòa trộn 31g NaNO
3
và 31 g NH
4
Cl với 100g nước ở t1 = 10
0
C thì hỗn hợp
sẽ giảm đến nhiệt độ t2 = -12
0
C.
+ Hòa trộn 200g CaCl
2
với 100g nước đá vụn, nhiệt độ sẽ giảm từ t1 = 0
0
C
xuống t2 = -42
0
C.

Nhược điểm phương pháp này là giá thành muối cao và phần lớn muối có tính
ăn mòn mạnh.
1.1.3. Phương pháp hóa lỏng (nóng chảy):
Nước đá khi tan chảy sẽ thu một lượng nhiệt bằng chính ẩn nhiệt đóng băng
r = 80 Kcal/Kg, do đó làm môi trường xung quanh lạnh đi. Nếu cần nhiệt độ thấp hơn
phải hòa trộn đã vụn với muối ăn hoặc muối CaCl
2
.
Phương pháp này dễ sử dụng rộng rãi trong công nghiệp đánh bắt hải sản vì có
ưu điểm: đơn giản, rẻ tiền, không độc hại và ẩn nhiệt hóa lỏng lớn.
1.1.4. Phương pháp thăng hoa:
Đá khô (tuyết cacbonic) là cacbonic ở dạng rắn. Khi thăng hoa đá khô thu một
lượng nhiệt khá lớn bằng ẩn nhiệt thăng hoa r = 137 Kcal/Kg.
Ngày nay đá khô có ý nghĩa công nghiệp rộng lớn, đặc biệt dùng làm lạnh trên
phương tiện vận tải.
Ưu điểm: + Ẩn nhiệt thăng hoa lớn.
+ Năng suất lạnh thể tích lớn.
1.1.5. Phương pháp bay hơi chất lỏng:
Các môi chất lỏng dùng trong máy lạnh nén hơi, hấp thụ và ejectơ là NH
3
, nước
và các freon đều thực hiện quá trình thu nhiệt ở môi trường lạnh bằng quá trình bay
hơi ở áp suất thấp và nhiệt độ thấp, đồng thời thải nhiệt ra môi trường bằng quá trình
ngưng tụ ở áp suất cao và nhiệt độ cao.
http://www.ebook.edu.vn
– 9 –
Quá trình bay hơi chất lỏng bao giờ cũng gắn với quá trình thu nhiệt. Vì ẩn
nhiệt bay hơi của chất lỏng bao giờ cũng lớn hơn rất nhiều ẩn nhiệt hóa rắn nên hiệu
ứng lạnh lớn hơn.
Chất lỏng bay hơi đóng vai trò là môi chất lạnh và chất tải lạnh quan trọng

trong kỹ thuật lạnh. Trong đó Nitơ lỏng được sử dụng trong kỹ
thuật lạnh thâm độ
(Cryô), nhiều trường hợp Nitơ lỏng vừa là môi chất lạnh vừa là chất bảo đảm vì Nitơ
là loại khí trơ có tác dụng kìm hãm các quá trình sinh hóa trong sản phẩm.
1.1.6. Phương pháp khử từ đoạn nhiệt:
Đây là phương pháp sử dụng trong kỹ thuật Cryô để hạ nhiệt độ của các mẫu thí
nghiệm từ nhiệt độ sôi của Heli (3-4
0
K) xuống gần nhiệt độ không tuyệt đối.
Nguyên tắc làm việc: Nguời ta sử dụng một loại muối nhiễm từ ở quá trình
nhiễm từ giữa hai cực từ mạnh, lúc này các tinh thể được sắp xếp thứ tự, muối tỏa ra
một lượng nhiệt nhất định, lượng nhiệt này truyền ra ngoài để làm bay hơi Heli lỏng.
Quá trình nhiễm giẩm đột ngột và tạo ra mộ
t năng suất lạnh qo. Lập lại các quá trình
đó nhiều lần, người ta có thể tạo ra nhiệt độ lạnh rất thấp.
1.1.7. Phương pháp giản nở khí có sinh ngoại công:
Các máy lạnh làm vịêc theo nguyên lý giãn nở khi có sinh ngoại công gọi là
MÁY LẠNH KHÍ NÉN. Phạm vi ứng dụng rất rộng lớn từ máy điều tiết không khí
cho đến các máy sản xuất Nitơ, Oxy lỏng, máy hóa lỏng không khí và khí đốt
* Nguyên tắc làm việc: Môi chất lạnh là kh
ộng khí hoặc một chất khí bất kỳ,
không biến đổi pha trong chu trình. Khí được nén đoạn nhiệt s1 = const từ trạng thái 1
lên trạng thái 2. Ở bình làm mát (BLM) không khí thải nhiệt cho môi trường ở áp suất
p2 = const đến trạng thái 3, sau đó được giãn nở đoạn nhiệt s3 = const xuống trạng
thái 4 có nhiệt độ thấp và áp suất thấp. Trong phòng lạnh không khí thu nhiệt của môi
trường ở áp suất p4 = const và nóng dần lên điểm 1, khép kín vòng tuần hoàn.
Như vậ
y chu trình máy lạnh nén khí gồm hai quá trình nén và giản nỡ đoạn
nhiệt, với quá trình thu và thải nhiệt đẳng áp nhưng không đẳng nhiệt. Nhiệt độ to đạt
được phụ thuộc vào t3, p1, p2 và số mũ đoạn nhiệt k.

Công của chu trình bằng diện tích 1235
* Sơ đồ làm việc :

Hình ***

1.1.8. Phương pháp tiết lưu không sinh ngoại công:
(Hịêu ứng Jun – Tomson)
http://www.ebook.edu.vn
– 10 –
Có thể giãn nở khí không sinh ngoại công bằng cách tiết lưu khí qua cơ cấu tiết
lưu từu áp suất cao p1 xuống áp suất thấp p2, không có trao đổi nhiệt với môi trường
bên ngoài và entanpi không đổi.

Hình ***

Năm 1852 Jun – Tomson nêu lên quan hệ gữa sự thay đổi áp suất và nhiệt độ
qua quá trình tiết lưu như sau:

i
dp
dT








= α

Và : α =

















p
T
V
TV
Cp
1

Đối với khí lý tưởng vì :
V =
P
RT
nên

P
R
T
T
V
T
p
=








= V
Do đó: α = 0: nhiệt độ không thay đổi sau tiết lưu.
Đối với khí thực xảy ra 3 trường hợp, gọi là hịêu ứng Jun – Tomson:
* α > 0: nhiệt độ giảm sau tiết lưu
* α = 0: nhiệt độ không đổi
* α < 0: nhiệt độ tăng sau tiết lưu.
Ở nhiệt độ môi trường, chỉ trừ Heli và Hydro có nhiệt độ tăng sau tiết lưu, còn
hầu hết các khí và hơi sau khi tiết lư
u đều có nhiệt độ giảm, đặc biệt khi tiết lưu hơi
ẩm hoặc lỏng.
Trong máy lạnh nén hơi, hấp thụ và ejectơ, người ta sử dụng các thiết bị tiết lưu
đơn giản, gọn nhẹ thay cho máy giãn nở rất cồng kềnh phức tạp.
1.1.9. Làm lạnh bằng hiệu ứng xoáy:
* Cấu tạo thiết bị: gồm một ống xoáy đặc biệt

Hình ***

* Nguyên tắc làm vi
ệc: không khí được nén và làm lạnh đến nhiệt độ môi
trường (20
0
C) được thổi tiếp tuyến với thành trong của ống, vuông góc với trục ống.
Sau giãn nở dòng khí có vận tốc rất lớn tạo thành dòng xoáy. Tốc độ góc ở ngoài cùng
thì nhỏ, còn ở gần tâm trục ống thì rất lớn. Khi chuyển động đến VTL2 do bị ma sát
http://www.ebook.edu.vn
– 11 –
giữa các lớp khí, dòng có tốc độ hầu như không đổi, tức là ở các lớp bên trong tốc độ
giảm còn ở lớp bên ngoài tốc độ tăng.
Vì rằng lúc đầu của quá trình tách khí, tốc độ góc của các hạt lớn so ovứi thời
điểm sau, cho nên có sự dư thừa động năng, được truyền cho các lớp ngoài và làm tăng
nhiệt độ của chúng, còn các lớp khí bên trong thì lạnh đi. Kết quả là các lớ
p khí bên
ngoài đi qua VTL2 thì nóng, còn các lớp khí bên trong đi qua cửa nghẽn thì lạnh.
Thí nghiệm cho thấy không khí có áp suất vừa phải ở nhiệt độ môi trường có
thể nhận được một dòng khí lạnh (-10 ÷ -50
0
C) và dòng khí nóng (100 ÷ -130
0
C).
Hiệu ứng ống xoáy mới đầu hấp dẫn nhiều nhà khoa học, vì nó đơn giản và đầy
hứa hẹn, nhưng đến nay vẫn chưa được ứng dụng rộng rãi vì hệ số lạnh quá bé.
1.1.10. Hiệu ứng nhiệt điện (hiệu ứng Pentier):
Năm 1821 Seebeck (Đức) phát hiện rằng: trong một vòng dây dẫn kín gồm hai
kim loại khác nhau, nếu đốt nóng một đầu nối và làm lạnh đầu kia thì sẽ

xuất hiện một
dòng điện một chiều trong dây dẫn.
Đến năm 1837 Pentier phát hiện ra hiện tựơng ngược lại: khi cho một dòng điện
một chiều đi qua vòng dây dẫn kín gồm hai kim loại khác nhau thì một đầu nối sẽ
nóng lên và đầu kia lạnh đi.
Hiệu ứng Pentier được gọi là hiện tượng nhiệt điện và được ứng dụng trong đo
đạc nhiệt độ và cả trong k
ỹ thuật lạnh.
Để đạt được độ chênh lệch nhiệt độ lớn, người ta phải sử dụng các cặp nhiệt
điện thích hợp gồm các chất bán dẫn đặc biệt của Bismut, Antimon, Selen và các phụ
gia
* Cấu tạo và nguyên tắc làm việc:

Hình ***

Nhiệt lượng mất ra Q
0
tỉ lệ với cường độ dòng điện và thời gian:
Với: P – hệ số Pentier, phụ thuộv vào tính chất vật lý của vật liệu
Pin nhiệt điện làm bằng hai chất bán dẫn 1 và 2 nối tiếp nhau bằng các lá đồng
3. Các pin có thể nối tiếp thành nhiều bộ (hình b)s. Khi cho dòng điện một chiều đi
qua, thì trên một đầu sẽ mất điện Q
0
và bị lạnh đi đến to, còn đầu kia thì được cung cấp
nhiệt Qn và sẽ nóng lên đến tn. Hiệu nhiệt độ có thể đạt đến 60 oK.
Máy lạnh nhiệt điện được sử dụng khá rộng rãi, nhưng năng suất lại nhỏ (30 –
100W).
* Nhược điểm: + Hệ số lạnh thấp, tiêu tốn điện lớn
+ Giá thành cao
http://www.ebook.edu.vn

– 12 –
* Ưu điểm:
+ Không gây tiếng ồn, không có chi tiết chuyển động
+ Gọn nhẹ, chắc chắn, dễ mang xách, không cần mội chất.
+ Chỉ cần điện một chiều, thuận tịen cho du lịch và nông thôn.
+ Chỉ cần thay đổi chiều dấu điện là chuyển được từ tủ lạnh sang
tủ nóng và ngược lại.
1.2. Tác nhận lạnh: (Môi chất lạnh, gaz lạnh)
1.2.1. Đị
nh nghĩa:
Tác nhân lạnh là chất môi giới sử dụng trong chu trình nhiệt động ngược chiều
để thu nhiệt của môi trường có nhiệt độ thấp và thải nhiệt ra môi trường có nhiệt độ
cao hơn.
Tác nhân lạnh tuần hòan được trong hệ thống nhờ quá trình nén.
* Ở máy lạnh nén khí, môi chất lạnh không thay đổi trạng thái, luôn ở thể khí.
* Ở máy lạnh nén hơi, môi chất lạnh thu nhiệt của môi trường xung quanh trong
thời gian nó biến
đổi trạng thái.
1.2.2. Yêu cầu:
Do những đặc điểm của chu trình ngược, hệ thống thiết bị lạnh, điều kiện vận
hành nên tác nhân lạnh cần có các yêu cầu sau đây:
1. Tính chất hóa học:
* Bền về mặt hóa học trong phạm vi áp suất và nhiệt độ làm việc, không được
phân hủy hay polyme hóa.
* Môi chất phải trơ, không ăn mòn các vật liệu chế tạo máy, không tạo phản
ứng với d
ầu bôi trơn, oxy trong không khí và hơi ẩm.
* An toàn, khó cháy và khó nổ.
2. Tính chất lý học:
* Áp suất ngưng tụ không được quá cao, vì lúc đó độ bền chi tiết yêu cầu lớn,

dễ rò rỉ tác nhân.
* Áp suất không được quá nhỏ, phải lớn hơn áp suất khí quyển để hệ thống
không bị chân không.
* Nhiệt độ đông đặc phải thấp hơn nhiệt độ bay hơi nhiều: tđđ << tbh
* Nhiệt độ tới hạ
n phải cao hơn nhiệt độ ngưng tụ nhiều: tth >> tnt.
+ Nhiệt độ tới hạn là nhiệt độ mà trên đó trạng thái khí không thể chuyển thành
trạng thái lỏng được dù có tăng áp suất.
Ví dụ: tth (NH3) = 132,9
0
C ; tth (CO
2
) = 31
0
C; tth (R12) = 112
0
C.
+ Nhiệt độ đông đặc: tại đó vật thể chuyển từ trạng thái lỏng sang trạng thái rắn.
http://www.ebook.edu.vn
– 13 –
*Ẩn nhiệt hóa hơi và nhiệt dung (c) càng lớn, càng tốt vì lúc này lượng môi
chất hoàn toàn trong hệ thống càng nhỏ, năng suất lạnh riêng khối lượng càng lớn.
* Năng suất lạnh riêng theo thể tích qv càng lớn càng tốt, vì lúc này máy nén và
các thiết bị sẽ gọn nhẹ.
* Độ nhớt động học càng nhỏ càng tốt, nhằm giảm tổn thất áp suất trên đường
ống và các van.
* Hệ số dẫn nhiệt (λ) và hệ
số tỏa nhiệt (α) càng lớn càng tốt.
* Mội chất hòa tan dầu hoàn toàn có ưu điểm hơn so với loại không hòa tan
hoặc hòa tan hạn chế, vì quá trình bôi trơn sẽ tốt hơn, thiết bị trao đổi nhiệt không bị

một lớp trở nhiệt do dầu bao phủ, nhưng có nhược điểm là làm tăng nhiệt độ bay hơi
và làm giảm độ nhớt của dầu.
* Khả nă
ng hòa tan nước của môi chất càng lớn càng tốt, để tránh tắc ẩm cho bộ
phận tiết lưu.
* Môi chất không được dẫn điện, để có thể sử dụng cho máy nén khí và nữa
kín.
3. Tính chất sinh lý:
* Không độc hại đối với người và cơ thể sống, không gây phản ứng với cơ quan
hô hấp, không tạo các khí độc khi tiếp xúc với lửa hàn và vật lịêu chế tạo.
* Cần có mùi để
dễ phát hịên rò rỉ, có thể pha thêm chất có mùi vào nhưng
không ảnh hưởng đến chu trình.
* Không ảnh hưởng xấu đến chất lượng sản phẩm bảo quản khi bị rò rỉ.
4. Tính kinh tế:
* Rẻ tiền
* Dễ kiếm, nghĩa là môi chất được sản xuất công nghiệp, vận chuyển và bảo
quản dễ dàng.
1.2.3. Một số tác nhân điển hình:
1. Môi chất vô cơ:
* Ký hiệu: vì công thức hóa họ
c của các môi chất vô cơ đơn giản nên ít khi sử
dụng ký hiệu. Tuy nhiên quy định như sau:
R7 – (hai chữ số ghi tròn phân tử lượng của chất)
Ví dụ: NH3 : R717; H2O : R718; Không khí: R729
Các chất có cùng phân tử lượng phải có dấu hiệu riêng phân biệt
Ví dụ: CO2, R744, N2O, R744A
* Môi chất điển hình NH3:
Máy lạnh NH3 được ứng dụng nhiều nhất trong công nghiệp thực phẩm.
+ Ưu điểm:

http://www.ebook.edu.vn
– 14 –
– Nhiệt độ bay hơi thấp nhất đạt được t
0
= – 67
0
C.
– Có ẩn nhiệt hóa hơi lớn: r = 313,8 Kcal/Kg ở t
0
= -15
0
C
– Rẻ, nhiều
– Về kỹ thuật dễ phát hịen rò rĩ.
– NH3 hòa tan hoàn toàn trong nước nên nếu có ẩm và nước lọt vào hệ thống
thiết bị và đường ống cũng không xảy ra tắt ống do nước đóng băng.
+ Nhược điểm:
– Độc: nồng độ NH3 trong không khí > 0,5% thể tích, với thời gian 30 phút sẽ
gây chết người.
– Dễ gây nổ: thành phần hỗn hợp nổ trong không khí là 16 – 25%V.
– Có tác dụng làm rỉ
đồng
– Nếu bị rò rỉ NH3 bị hấp phụ vào sản phẩm, gây nên mùi khó chịu và làm tăng
độ pH của bề mặt sản phẩm, dễ cho vi sinh vật phát triển.
– Không hòa tan dầu
2. Môi chất hữu cơ:
* Các freon (F, R):
+ Định nghĩa: Freon là các dẫn xuất halogen của các cacbua hydo no như:
metan, etan, propan
Các hợp chất này lần đầu tiên được nghiên cứu và thí nghiệm vào năm 1882.

+ Ký hiệu và tên gọi freon: F_ abc
Với : a = số nguyên tử C – 1
b = số nguyên tử H + 1
c = số nguyên tử F
Ví dụ:
– Dẫn xuất của CH
4
: CFCl
3
ký hiệu là F_11
CF
2
Cl
2
ký hiệu là F_12
CFH
2
Cl ký hiệu là F_31
– Dẫn xuất của C
2
H
6
: C
2
F
3
Cl
3
ký hiệu là F_113
C

2
H
5
Cl ký hiệu là F_160
– Dẫn xuất của C
3
H
8
: C
3
H
6
C
l2
ký hiệu là F_160
Nếu trong công thức các nguyên tử Clo được thay thế bằng các nguyên tử Brôm
thì ta viết chữ B sau ký hiệu trên và thêm một chỉ số bằng số nguyên tử Brôm.
Ví dụ: CF
3
Cl Ký hiệu là F_13
CF
3
Br ký hiệu F_13B1
+ Ưu điểm:
http://www.ebook.edu.vn
– 15 –
– Ít độc
– Không mùi hoặc có mùi thơm nhẹ
– Không (hay ít) gây nổ
+ Nhược điểm:

– Ẩn nhịêt hóa hơi bé
– Freon không hòa tan trong nước, nên dễ có hiện tượng nút đá.
– Hỗn hợp của các freon với không khí thì không độc, không nguy hiểm (trừ khi
quá đặc thì gây ngạt), nhưng các sản phẩm phân hủy của chúng khi có ngọn lửa thì rất
nguy hiểm vì tạo khí độc là fosgen (OCCl2).
– Các freon hòa tan hoàn toàn trong dầu, do đó làm tăng nhiệt độ bay hơi và
nhiệt độ
ngưng tự của tác nhân. Khi tăng lượng dầu trong tác nhân thì sẽ giảm lượng
tác nhân làm việc trong hệ thống, do đó làm giảm năng suất lạnh của “1kg biểu kiến
tác nhân lạnh” (1kg biểu kiến tác nhân lạnh là lượng hỗn hợp tác nhân lạnh và dầu
máy, nước bằng 1kg), đồng thời sẽ làm tăng độ nhớt dung dịch so với tác nhân tinh
khiết nên hệ số cấp nhiệt (α) cũng giảm.
Tuy nhiên dầ
u hòa tan hoàn toàn vào tác nhân lại có ưu điểm là không tạo ra
các màng dầu ở bề mặt thiết bị truyền nhiệ, do đó không làm giảm hiệu suất truyền
nhiệt.
– Nhược điểm lớn nhất của freon là thủ phạm phá hủy tầng ozon và gây hiệu
ứng lồng kính làm nóng trái đất.
* Tầng ôzon và sự suy thoái:
Tầng ôzon là tầng khí quyển có độ dày chừng 40 km, cách bề mặt trái đất từ 10
– 50 km. Tầng ôzon được coi là lá chắn c
ủa trái đất, chống các tia cực tím có hại của
mặt trời (làm cháy da và gây ra các bệnh ung thư da ).
Năm 1950 (Paul Crutzen – Đức) đã phát hiện ra sự suy thoái của tầng ôzon,
nhưng mãi đến năm 1974 (Powland và Molina – Mỹ) mới phát hiện ra thủ phạm là các
chất freon có chứa Clo, và ba giáo sư đã được giải thưởng Nobel hóa học vào năm
1995.
Freon tuy nặng hơn không khí, nhưng sau nhiều năm nó cũng đến được tầng
bình lưu, dưới tác dụng ánh sáng mặt tr
ời chúng phân hủy các nguyên tử Clo. Clo tác

dụng như một chất xúc tác phá hủy phân tử ôzon (O3 → O2). Do Clo tồn tại rất lâu
trong khí quyển nên khả năng phá hủy ozon rất lớn, ước tính rằng cứ 1 nguyên tử Clo
có thể phá hủy tới 100.000 phân tử ozon.
* Hịệu ứng lồng kính:
Nhiệt độ trung bình của bề mặt trái đất khoảng 15
0
C, nhiệt độ này được thiết
lập nhờ hiệu ứng lồng kính cân bằng do khí Cacbonic và hơi nước ở trạng thái cân
bằng sinh thái trong tầng khí quyển tạo ra. Chúng để cho các tia năng lượng mặt trời
http://www.ebook.edu.vn
– 16 –
có sóng ngắn đi qua một cách dễ dàng, nhưng lại phản xạ lại những tia năng lượng
sóng dài phát ra từ trái đất, làm nóng trái đất.
Hiệu ứng lồng kính: lồng kính là một hộp thu năng lượng mặt trời, đáy và xung
quanh làm bằng vật liệu cách nhiệt, bên trong đặt tấm thu năng lượng sơn màu đen,
bên trên đặt tấm kính trắng. Ánh nắng mặt trời có bước sóng rất ngắn xuyên quan tấm
kính mộ
t cách dễ dàng và được tấm thu hấp thụ năng lượng. Do nhiệt độ không cao,
nên tấm hấp thụ màu đen chỉ phát ra các tia bức xạ năng lượng sóng dài. Các lớp kính
trắng lại có tính chất phản xạ hầu hết các tia bức xạ dài, do đó lồng kính có khả năng
bẫy các tia năng lượng mặt trời để biến thành nhiệt sử dụng cho mục đích sưởi ấm,
đun nước, sấ
y
Ở trạng thái cân bằng sinh thái, lựơng CO
2
và hơi nước có trong khí quyển vừa
đủ để giải nhiệt độ trung bình bề mặt trái đất khoảng 15
0
C. Nhưng trong quá trình
công nghiệp hóa, trạng thái cân bằng bị con người tác động, ngoài lượng CO

2
thải ra từ
các nhà máy nhiệt điện và cơ sở công nghiệp ngày càng lớn, vì nhiều freon có hiệu
ứng lồng kính lớn gấp 5000 – 7000 lần CO2. Dẫn đến trạng thái cân bằng sinh thái bị
phá vỡ, trái đất nóng dần lên, dẫn đến hậu quả khó lường là băng giá vĩnh cửu ở hai
cực trái đất tan ra, nước biển dâng lên thu hẹp diện tích canh tác, thời tiết thay đổi,
thiên tai hoành hành
+ Môi chất lạnh bị cấm: R11, R12, R13, R502
+ Môi chất l
ạnh quá độ: R22, R401A/B, R401 A/B
+ Môi chất lạnh cho tương lai là các chất không chứa Clo như: R134a, R507,
R23, R717
* Các hỗn hợp đồng sôi: là các hỗn hợp có 2 hoặc 3 thành phần, nhằm mục đích
để tăng cường các ưu điểm, và thường các chất thành phần có nhiệt độ sôi không
chênh nhau quá 10
0
K.
Ví dụ: R500 = 73,8% R12 và 26,2% R152a (Kg/Kg)
R502 = 48,8% R22 và 51,2% R115 (Kg/Kg)
1.3. Chất tải lạnh:
1.3.1. Định nghĩa:
Những chất đã đựơc hạ nhiệt độ khi đi qua thiết bị bay hơi của hệ thống máy
lạnh và được đưa đi làm lạnh vật khác gọi là chất tải lạnh.
1.3.2. Yêu cầu:
1. Tính chất hóa học:
* Không ăn mòn phá hủy máy móc, thiết bị
* Không cháy, không gây nổ.
* Bền ở điều kiện làm việc
http://www.ebook.edu.vn
– 17 –

2. Tính chất lý học:
* Điểm đông đặc phải thấp hơn nhiệt độ bay hơi yêu cầu nhiều.
* Nhiệt độ sôi phải đủ cao để không bị bay hơi tổn thất vào môi trường.
* Hệ số dẫn nhiệt và nhiệt dung riêng càng lớn càng tốt, vì chất tải lạnh cần có
tính chất trao đổi nhiệt tốt và khả năng trữ lạnh lớn.
* Độ nhớt và khố
i lượng riêng càng nhỏ càng tốt.
3. Tính chất sinh lý:
* Không làm mất màu, mùi, vị của sản phẩm
* Không độc hại đối với cơ thể sống
4. Tính kinh tế:
* Rẻ tiền
* Dễ kiếm, dễ vận chuyển và bảo quản
1.3.3. Chất tải lanh điển hình
1. Môi trường khí : Không khí, CO
2
, hỗn hợp nitơ + hydrô.
* Ở đây không khí là môi trường dùng phổ biến nhất vì
– Rẻ tiền đâu cũng có nhiều.
– Dễ vận chuyển vào tận các nơi cần làm lạnh.
– Không khí không độc.
– Không khí dễ điều chỉnh vận tốc, lưu lượng.
* Tuy nhiên chất tải lạnh bằng không khí cũng có những nhược điểm sau.
– Hệ số cấp nhiệt α bé : α = 6 – 8 Kcal/m
2
h
0
C
Nếu tăng tốc độ chuyển động của không khí thì α tăng nhưng ???
∂ = 1,5 ÷ 2 m/s Æ α = 9 Kcal/m

2
h
0
C
∂ = 5 Æ α = 24 Kcal/m
2
h
0
C
∂ > 10 Æ α = 30 Kcal/m
2
h
0
C
Khi v≥ 10 m/s thì hầu như không tăng khả năng truyền lạnh. Cho nên lúc này
tăng vận tốc tức ?? thêm quạt, tốn điện không lợi về mặt năng lượng.
– Khi tăng vận tốc không khí thì tăng qúa trình ôxy hoá các sản phẩm làm lạnh,
bảo quản lạnh.
Tăng v còn kéo theo tăng cường qúa trình bay hơi ẩm từ bề mặt sản phẩm, gây
tổn thất khối lượng tăng, làm cho rau quả, hoa ?? chóng héo, chóng h
ỏng.
– Tinh khiết về phương diện tách hỗn hợp có ?? khó làm sạch tách VSV và nhất
là khó tách mùi hôi thối (thường muốn tẩy mùi phải dùng ozôn)
Các môi trường khí tải lạnh khác như N
2
, cũng có các ưu nhược điểm riêng, với
mục đích điều hòa không khí thì không dùng các môi trường tải lạnh này, chỉ dùng
http://www.ebook.edu.vn
– 18 –
trong 1 số trường hợp lạnh phục vụ kỹ thuật sản xuất ở các Xí nghiệp hoá chất, dược

phẩm. Đnág chú ý là các môi trường này khôgn có oxy nên không gây hiện tượng oxy
hóa sản phẩm, và vì đắt tiền nên chúng phải dùng trong hệ thống kín.
2. Môi trường tải lạnh nóng: thường dùng nước, nước muối.
a/ Ưu điểm:
– Có hệ số cấp nhiệt α lớn : α = 200 ÷ 400 Kcal/m/s
Trường h
ợp chất lỏng chuyển động với v = 5m/s thì hệ số cấp nhiệt α = 40000
Kcal/m
2
h
0
C. Do vậy làm lạnh trong môi trường lỏng rất nhanh, điều này có ý nghĩa
quan trọng không những về mặt kinh tế là rút ngắn thời gian sản xuất mà còn đảm bảo
được phẩm chất của sản phẩm vì phần lớn các sản phẩm chỉ có làm lạnh nhanh thì mới
tốt, giữ được nhiều tính chất ban đầu.
– Dùng môi trường lỏng thì tránh được sự hao hụt khối lượng, tránh được hiện
tượng oxy hóa s
ản phẩm.
– Dùng nước muối có thể đạt được nhiệt độ khá ??
b. Nhược điểm.
– Một số sản phẩm không cho phép thấm ướt nên không thể dùng môi trường
lỏng để làm lạnh được.
– Bẩn thỉu, ẩm ướt, dễ bị meo mốc, rỉ và chóng hỏng thiết bị.
– Nước muối thấm vào sản phẩm làm lạnh dẫn đến ảnh hưởng phẩm chất củ
a
sản phẩm.
Về màu sắc thì trong muối có ít hợp chất Na. NaCl có màu xanh da trời. Trong
nước hỗn hợp này cho phản ứng kiềm (Na. NaCl Æ NaOH) pH = 8 ÷ 8,3 nên nó làm
trung hòa axit trong sản phẩm làm cho VSV dễ xâm nhập và phát triển. Do đó tốt nhất
người ta phải làm lạnh và làm lạnh đông sản phẩm đã được bọc gói, kỹ bằng nilon,

giấy chống thấm ướt (phương pháp khristodulo).
– Môi trường nước muối là môi trường thích hợp cho loạ
i VSV ưa mặn (chịu
được áp suất thẩm thấu cao). VSV này làm nứt (xẻ dọc) các phần tử Protit, làm cho
protit có khả năng hút muối mặn thêm, qúa trình này có hiệu quả nhất trong giai đoạn
chín hóa học, vì lúc ấy protit có nhiều nhóm axit amin tự do và ở nhiệt độ thấp hơn
nitơ trong nhóm – NH
2
thì hoá trị 3 chuyển sang hóa trị 5 liên kết với muối.

Công thức ***

Lúc này protit trở nên háo nước. Đặc điểm này được ứng dụng trong kỹ thuật
muối cá ở nhiệt độ thấp.
http://www.ebook.edu.vn
– 19 –
– Muối ăn (NaCl) luôn luôn có chứa các hợp chất muối khác như CaCl
2
, MgCl
2
,
KCl CaCl
2
liên kết với protit và axit béo tạo thành albaminat canxi không hòa tan,
làm tăng độ cứng của sản phẩm, giảm mức độ tiêu hóa của sản phẩm.
Ion Mg
++
sinh ra vị đắng và làm sản phẩm bị cứng KCl tích tụ ở thực phẩm và
gây bệnh viêm cổ cho người ăn phải nó (chính là do K
+

)
– Dung dịch NaCl khi bị bẩn rất khó làm sạch.
– Dùng môi trường lỏng để tải lạnh có thể gặp nguy hiểm vì chất tải lạnh đóng
băng trong đường ống gây nổ vỡ ống và thiết bị (hệ thống kín).
Ví dụ:
Dùng chất tải lạnh có nồng độ NaCl là 1 thì t
0
đb của nó là -13
0
C, nếu để
t
0
<13
0
C thì xảy ra qúa trình đóng băng.
* Khắc phục:
– Để khắc phục hiện tượng ăn mòn thiết bị khi dung dịch nước muối người ta bổ
sung vào chất chống ăn mòn.
– Đối với dung dịch NaCl thì dùng: 1m3 dung dịch pha 3,2 kg Na
2
Cr
2
O
7
.2H
2
O
(có thêm 0,27 kg NaOH cho 1kg Na
2
Cr

2
O
7
tác dụng như trên), mỗi năm 1 lần thêm 1/2
lượng ban đầu Na
2
Cr
2
O
7
và NaOH hay có thể dùng 1,6 kg Na
2
HPO
4
.12H
2
O cho 1ml
dung dịch NaCl (hàng tháng)
– Đối với CaCl
2
nguyên chất thì ăn mòn kém: Trong thực tế không có CaCl
2

tinh khiết nên thêm chất chống ăn mòn như sau: 1m
3
dung dịch CaCl
2
thì dùng 1,6 kg
Na
2

Cr
2
O
7
(có thêm 0,27 kg NaOH cho 1 kg Na
2
Cr
2
O
7
để chuyển bicromat thành ?>
trung tính Na
2
Cr
2
O
4
). Trước đó phải trung hòa dung dịch đến pH = 7. Mỗi năm 1 lần
phải thêm ?? lượng Na
2
Cr
2
O
7
và NaOH ban đầu.
– Để khắc phục hiện tượng đóng băng thì ta chọn nhiệt độ chất tải lạnh lỏng sao
cho có khoảng nhiệt độ dự tính theo qui chuẩn nhiều nước cho phép như sau:
+ Nhiệt độ nước muối thấp hơn nhiệt độ yêu cầu trong ?? chừng 5 ÷ 7
0
C

+ Nhiệt độ bốc hơi tác nhân lạnh thấp hơn nhiệt độ nước muối.
– Nhiệt độ đóng băng của nước múôi thấp hơn nhiệt độ bay hơi của tác nhân
lạnh 5 ÷ 8
0
C
– Để khắc phục hiện tượng thấm muối vào sản phẩm khi ướp lạnh người ta dùng
1 hỗn hợp muối chớ không dùng riêng 1 thứ muối.
Năm 1910 ở Paris ông Zurosinacv đã thí nghiệm và kết luận : “Hiện tượng thấm
muối chỉ xảy ra ở nhiệt độ cao hơn nhiệt độ ơtecni”. Kết luận này đã bác bỏ thuyết cho
răng qúa trình khuếch tán (trong đó có sự thấm muố
i) chỉ do sự chênh lệch nồng độ.
Ta biết rằng sự khuếch tán tỉ lệ với ΔC nhưng điều đó chỉ phù hợp với t
0
> t
0
ơtecti ở
t
0
< t
0
ơtecti thì sự khuếch tán xảy ra chủ yếu phụ thuộc vào lực đẩy và lực hút giữa các
phần tử trong dung dịch.
http://www.ebook.edu.vn
– 20 –
Ví dụ: Dùng hỗn hợp 2 muối NaCl/CaCl
2
với tỉ lệ 1/1 làm lạnh đông sản phẩm
ở t
0
= -38

0
C (≈ t
0
ơtecti hỗn hợp) sản phẩm không bị thấm muối NaCL chỉ bị thấm
muối CaCl
2
. Vấn đề ở đây là ta thay muối thứ 2 (CaCl
2
) bằng 1 chất khác cho phép có
thể thấm vào thực phẩm mà không gây tác hại gì hoặc có khi còn có lợi nữa.
Qua nhiều thí nghiệm người ta thấy dùng được hỗn hợp NaCl/glyxerin thì đạt
yêu cầu hơn, vì glyxerin thấm vào sản phẩm thì càng tăng độ ngọt thực phẩm (chỉ
dùng cho rau quả)
3. Chất tải lạnh rắn:
Thường dùng là đá ướt, đá khô, ơtecti cứng
a. Đá ướt: (nước đá) gồm có nước
đá thiên thiên và nước đá nhân tạo.
* Đá thiên nhiên: Là nước qua qúa trình hình thành và sản xuất nó đều dựa vào
lạnh của thiên nhiên. Tuyết cũng là đá thiên nhiên.
* Nước đá nhân tạo: Được sản xuất ở dạng khối (cây 10, 20, 25, 50kg) dạng
viên (φ 30 ÷ 100 mm, cao 40 ÷ 100nm) dạng vảy, bột như tuyết
Đá khối khi dùng phải nghiền nhỏ để làm lạnh đông nhanh, dạng viên thì có thể
dùng ngay, dạng ?? dùng để ướp và trộn vào bột th
ịt nghiền trong sản xuất dăm bông,
xúc xích, bánh kẹo (cho phép tạo độ ẩm của sản phẩm )
Nói chung nước đá đều được làm lạnh tới nhiệt độ thấp (t
0
= -7 ÷ 8
0
C) khi bảo

quản chúng cần nhiệt độ -2 ÷ -4
0
C. Tan ra cho t
0
= 0
0
C
Ẩn nhiệt tan chảy của băng đá là 72 Kcal (80 Kcal/kg) còn tuyết có ẩn nhiệt tan
tuỳ vào độ xốp (tuyết cũ hay mới)
Đá thiên nhiên thì rẻ tiền nhưng thưòng chỉ làm lạnh gián tiếp vì bẩn, nhiều
VSV. Đối với dùng ướp lạnh thực phẩm trực tiếp vào đá ăn thì cần phải đạt tiêu chuẩn
không quá 100 vi khẩun và hoàn toàn không có coli. Trong sản xuất người ta phải
dùng nước sạch đã sát trùng, dùng hóa chấ
t NaClO, Ca(OCl)
2
, NaNO, NaNO
3
.
Các muối hơi, khí hơi là chất tự nó sát trùng. Nó có tác dụng biến tính protit của
VSV. Nó có sát trùng gián tiếp bằng cách tạo thành những nguyên tử oxy có năng lực
oxy hoá mạnh. Thì nồng độ trung bình của clo hoạt động tồn tại trong nước cho phép
không quá 50 ÷ 80 mg/lít. Nếu nhiều muối hơi và nhiều khí Clo thì nước đá sẽ có mùi
không thích hợp dùng cho thực phẩm.
b/ Đá khô (tuyết cacbonic)

Hình ***

Đá khô bay hơi không qua trạng thái lỏgn (thăng hoa ) nên được ứng dụng thích
h
ợp cho bảo quản nhiều loại sản phẩm cả việc dùng làm lạnh đông thực phẩm.

http://www.ebook.edu.vn
– 21 –
Điểm cân bằng 3 trạng thái R-K-L (điểm 3) của ?? là p = 5,28 ata, t
0
= -56,6
0
C.
Nếu P < 5,28 ata và t < - 56,6
0
C thì CO
2
chuyển trực tiếp rắn ↔ ??. Chính vì vậy ở
điều kiện ngoài khí quyền ( p ?? tuyết CO
2
thăng hoa. Nhiệt độ đạt được khi thăng hoa
là -79
0
C, ẩn nhiệt thăng hoa (bay hơi) r = 137 Kcal /kg
Dùng đá khô bảo quản thực phẩm tốt, nhưng xuất đá khô phức tạp và đắt hơn
sản xuất đá ướt nhiều (gấp 10 lần)
c. ơtecti cứng.
Dùng hỗn hợp lạnh đông của 2,3 muối đúng theo thành phần ơtecti để có nhiệt
độ tan chảy thấp. Dung dịch các muối ấy cho vào các thùng kim loại, đem làm lạnh
đông, sau đó x
ếp vào phòng bảo quản sản phẩm.

C < t < tđb * Lạnh thâm độ : - 272, 999985C < t < - 1001.1.1. Phương pháp bay hơi khuếch tán : Một thí dụ nổi bật là nước bay hơi khuếch tán vào không khí : khi phun nướcliên tục vào không khí có cùng nhiệt độ, nước sẽ bay hơi khuếch tán vào không khí vàtrạng thái khôngkhí sẽ biến hóa theo đường đẳng entanpi : Hình * * * t1 : nhiệt độ khô ( đọc trên nhiêt kế khô ) t2 : nhiệt độ ướt ( đọc trên nhiêt kế bầu ướt ) ts : nhiệt độ đọng sươngTừ điểm 1 là trạng thái bắt đầu của không khí đến điểm 2, nhiệt độ tăng từ ϕ1đến ϕmax = 100 %, nhiệt độ giảm từ t1 đến t2. Ở vùng nóng và khô hoàn toàn có thể sử dụng giải pháp này để điều hòa nhiệt độ. Ởnước ta khí hậu nóng và ẩm nên ứng dụng không hiệu suất cao, trừ những ngày nắng giótây. http://www.ebook.edu.vn- 8 - Ứng dụng khác trong kỹ thuật là máy lạnh hấp phụ khuếch tán : ở giàn bay hơiNHlỏng bay hơi khuếch tán vào khí Hydro, là chất khí dùng cân đối áp suất cho hệthống lạnh. 1.1.2. Phương pháp hòa tan : Cách đây 2000 năm, người Trung Quốc và Ấn Độ đã biết làm lạnh bằng cáchhòa trộn muối và nước theo những tỷ suất nhất định. Quá trình hòa tan luôn kèm theo quy trình thu nhiệt, hiệu ứng lạnh phụ thuộcnồng độ và nhiệt độ điểm cùng tinh của hỗn hợp. Ví dụ : + Hòa trộn 31 g NaNOvà 31 g NHCl với 100 g nước ở t1 = 10C thì hỗn hợpsẽ giảm đến nhiệt độ t2 = - 12C. + Hòa trộn 200 g CaClvới 100 g nước đá vụn, nhiệt độ sẽ giảm từ t1 = 0 xuống t2 = - 42C. Nhược điểm giải pháp này là giá tiền muối cao và hầu hết muối có tínhăn mòn mạnh. 1.1.3. Phương pháp hóa lỏng ( nóng chảy ) : Nước đá khi tan chảy sẽ thu một lượng nhiệt bằng chính ẩn nhiệt đóng băngr = 80 Kcal / Kg, do đó làm môi trường tự nhiên xung quanh lạnh đi. Nếu cần nhiệt độ thấp hơnphải hòa trộn đã vụn với muối ăn hoặc muối CaClPhương pháp này dễ sử dụng thoáng rộng trong công nghiệp đánh bắt cá món ăn hải sản vì cóưu điểm : đơn thuần, rẻ tiền, không ô nhiễm và ẩn nhiệt hóa lỏng lớn. 1.1.4. Phương pháp thăng hoa : Đá khô ( tuyết cacbonic ) là cacbonic ở dạng rắn. Khi thăng hoa đá khô thu mộtlượng nhiệt khá lớn bằng ẩn nhiệt thăng hoa r = 137 Kcal / Kg. Ngày nay đá khô có ý nghĩa công nghiệp to lớn, đặc biệt quan trọng dùng làm lạnh trênphương tiện vận tải đường bộ. Ưu điểm : + Ẩn nhiệt thăng hoa lớn. + Năng suất lạnh thể tích lớn. 1.1.5. Phương pháp bay hơi chất lỏng : Các môi chất lỏng dùng trong máy lạnh nén hơi, hấp thụ và ejectơ là NH, nướcvà những freon đều thực thi quy trình thu nhiệt ở môi trường tự nhiên lạnh bằng quy trình bayhơi ở áp suất thấp và nhiệt độ thấp, đồng thời thải nhiệt ra môi trường tự nhiên bằng quá trìnhngưng tụ ở áp suất cao và nhiệt độ cao.http : / / www.ebook.edu.vn - 9 - Quá trình bay hơi chất lỏng khi nào cũng gắn với quy trình thu nhiệt. Vì ẩnnhiệt bay hơi của chất lỏng khi nào cũng lớn hơn rất nhiều ẩn nhiệt hóa rắn nên hiệuứng lạnh lớn hơn. Chất lỏng bay hơi đóng vai trò là môi chất lạnh và chất tải lạnh quan trọngtrong kỹ thuật lạnh. Trong đó Nitơ lỏng được sử dụng trong kỹthuật lạnh thâm độ ( Cryô ), nhiều trường hợp Nitơ lỏng vừa là môi chất lạnh vừa là chất bảo vệ vì Nitơlà loại khí trơ có tính năng ngưng trệ những quy trình sinh hóa trong mẫu sản phẩm. 1.1.6. Phương pháp khử từ đoạn nhiệt : Đây là giải pháp sử dụng trong kỹ thuật Cryô để hạ nhiệt độ của những mẫu thínghiệm từ nhiệt độ sôi của Heli ( 3-4 K ) xuống gần nhiệt độ không tuyệt đối. Nguyên tắc thao tác : Nguời ta sử dụng một loại muối nhiễm từ ở quá trìnhnhiễm từ giữa hai cực từ mạnh, lúc này những tinh thể được sắp xếp thứ tự, muối tỏa ramột lượng nhiệt nhất định, lượng nhiệt này truyền ra ngoài để làm bay hơi Heli lỏng. Quá trình nhiễm giẩm bất ngờ đột ngột và tạo ra một hiệu suất lạnh qo. Lập lại những quá trìnhđó nhiều lần, người ta hoàn toàn có thể tạo ra nhiệt độ lạnh rất thấp. 1.1.7. Phương pháp giản nở khí có sinh ngoại công : Các máy lạnh làm vịêc theo nguyên tắc co và giãn khi có sinh ngoại công gọi làMÁY LẠNH KHÍ NÉN. Phạm vi ứng dụng rất to lớn từ máy điều tiết không khícho đến những máy sản xuất Nitơ, Oxy lỏng, máy hóa lỏng không khí và khí đốt * Nguyên tắc thao tác : Môi chất lạnh là khộng khí hoặc một chất khí bất kể, không đổi khác pha trong quy trình. Khí được nén đoạn nhiệt s1 = const từ trạng thái 1 lên trạng thái 2. Ở bình làm mát ( BLM ) không khí thải nhiệt cho thiên nhiên và môi trường ở áp suấtp2 = const đến trạng thái 3, sau đó được co và giãn đoạn nhiệt s3 = const xuống trạngthái 4 có nhiệt độ thấp và áp suất thấp. Trong phòng lạnh không khí thu nhiệt của môitrường ở áp suất p4 = const và nóng dần lên điểm 1, khép kín vòng tuần hoàn. Như vậy quy trình máy lạnh nén khí gồm hai quy trình nén và giản nỡ đoạnnhiệt, với quy trình thu và thải nhiệt đẳng áp nhưng không đẳng nhiệt. Nhiệt độ to đạtđược nhờ vào vào t3, p1, p2 và số mũ đoạn nhiệt k. Công của quy trình bằng diện tích quy hoạnh 1235 * Sơ đồ thao tác : Hình * * * 1.1.8. Phương pháp tiết lưu không sinh ngoại công : ( Hịêu ứng Jun - Tomson ) http://www.ebook.edu.vn- 10 - Có thể co và giãn khí không sinh ngoại công bằng cách tiết lưu khí qua cơ cấu tổ chức tiếtlưu từu áp suất cao p1 xuống áp suất thấp p2, không có trao đổi nhiệt với môi trườngbên ngoài và entanpi không đổi. Hình * * * Năm 1852 Jun - Tomson nêu lên quan hệ gữa sự biến hóa áp suất và nhiệt độqua quy trình tiết lưu như sau : dpdT = αVà : α = TVCpĐối với khí lý tưởng vì : V = RTnên = VDo đó : α = 0 : nhiệt độ không biến hóa sau tiết lưu. Đối với khí thực xảy ra 3 trường hợp, gọi là hịêu ứng Jun - Tomson : * α > 0 : nhiệt độ giảm sau tiết lưu * α = 0 : nhiệt độ không đổi * α < 0 : nhiệt độ tăng sau tiết lưu. Ở nhiệt độ môi trường tự nhiên, chỉ trừ Heli và Hydro có nhiệt độ tăng sau tiết lưu, cònhầu hết những khí và hơi sau khi tiết lưu đều có nhiệt độ giảm, đặc biệt quan trọng khi tiết lưu hơiẩm hoặc lỏng. Trong máy lạnh nén hơi, hấp thụ và ejectơ, người ta sử dụng những thiết bị tiết lưuđơn giản, gọn nhẹ thay cho máy co và giãn rất cồng kềnh phức tạp. 1.1.9. Làm lạnh bằng hiệu ứng xoáy : * Cấu tạo thiết bị : gồm một ống xoáy đặc biệtHình * * * * Nguyên tắc thao tác : không khí được nén và làm lạnh đến nhiệt độ môitrường ( 20C ) được thổi tiếp tuyến với thành trong của ống, vuông góc với trục ống. Sau co và giãn dòng khí có tốc độ rất lớn tạo thành dòng xoáy. Tốc độ góc ở ngoài cùngthì nhỏ, còn ở gần tâm trục ống thì rất lớn. Khi hoạt động đến VTL2 do bị ma sáthttp : / / www.ebook.edu.vn - 11 - giữa những lớp khí, dòng có vận tốc phần đông không đổi, tức là ở những lớp bên trong tốc độgiảm còn ở lớp bên ngoài vận tốc tăng. Vì rằng lúc đầu của quy trình tách khí, vận tốc góc của những hạt lớn so ovứi thờiđiểm sau, vì vậy có sự dư thừa động năng, được truyền cho những lớp ngoài và làm tăngnhiệt độ của chúng, còn những lớp khí bên trong thì lạnh đi. Kết quả là những lớp khí bênngoài đi qua VTL2 thì nóng, còn những lớp khí bên trong đi qua cửa nghẽn thì lạnh. Thí nghiệm cho thấy không khí có áp suất vừa phải ở nhiệt độ thiên nhiên và môi trường cóthể nhận được một dòng khí lạnh ( - 10 ÷ - 50C ) và dòng khí nóng ( 100 ÷ - 130C ). Hiệu ứng ống xoáy mới đầu mê hoặc nhiều nhà khoa học, vì nó đơn thuần và đầyhứa hẹn, nhưng đến nay vẫn chưa được ứng dụng thoáng đãng vì thông số lạnh quá bé. 1.1.10. Hiệu ứng nhiệt điện ( hiệu ứng Pentier ) : Năm 1821 Seebeck ( Đức ) phát hiện rằng : trong một vòng dây dẫn kín gồm haikim loại khác nhau, nếu đốt nóng một đầu nối và làm lạnh đầu kia thì sẽxuất hiện mộtdòng điện một chiều trong dây dẫn. Đến năm 1837 Pentier phát hiện ra hiện tựơng ngược lại : khi cho một dòng điệnmột chiều đi qua vòng dây dẫn kín gồm hai sắt kẽm kim loại khác nhau thì một đầu nối sẽnóng lên và đầu kia lạnh đi. Hiệu ứng Pentier được gọi là hiện tượng kỳ lạ nhiệt điện và được ứng dụng trong đođạc nhiệt độ và cả trong kỹ thuật lạnh. Để đạt được độ chênh lệch nhiệt độ lớn, người ta phải sử dụng những cặp nhiệtđiện thích hợp gồm những chất bán dẫn đặc biệt quan trọng của Bismut, Antimon, Selen và những phụgia * Cấu tạo và nguyên tắc thao tác : Hình * * * Nhiệt lượng mất ra Qtỉ lệ với cường độ dòng điện và thời hạn : Với : P. - thông số Pentier, phụ thuộv vào đặc thù vật lý của vật liệuPin nhiệt điện làm bằng hai chất bán dẫn 1 và 2 tiếp nối đuôi nhau nhau bằng những lá đồng3. Các pin hoàn toàn có thể tiếp nối đuôi nhau thành nhiều bộ ( hình b ) s. Khi cho dòng điện một chiều điqua, thì trên một đầu sẽ mất điện Qvà bị lạnh đi đến to, còn đầu kia thì được cung cấpnhiệt Qn và sẽ nóng lên đến tn. Hiệu nhiệt độ hoàn toàn có thể đạt đến 60 oK. Máy lạnh nhiệt điện được sử dụng khá thoáng rộng, nhưng hiệu suất lại nhỏ ( 30 - 100W ). * Nhược điểm : + Hệ số lạnh thấp, tiêu tốn điện lớn + Giá thành caohttp : / / www.ebook.edu.vn - 12 - * Ưu điểm : + Không gây tiếng ồn, không có cụ thể hoạt động + Gọn nhẹ, chắc như đinh, dễ mang xách, không cần mội chất. + Chỉ cần điện một chiều, thuận tịen cho du lịch và nông thôn. + Chỉ cần thay đổi chiều dấu điện là chuyển được từ tủ lạnh sangtủ nóng và ngược lại. 1.2. Tác nhận lạnh : ( Môi chất lạnh, gaz lạnh ) 1.2.1. Định nghĩa : Tác nhân lạnh là chất môi giới sử dụng trong quy trình nhiệt động ngược chiềuđể thu nhiệt của môi trường tự nhiên có nhiệt độ thấp và thải nhiệt ra thiên nhiên và môi trường có nhiệt độcao hơn. Tác nhân lạnh tuần hòan được trong mạng lưới hệ thống nhờ quy trình nén. * Ở máy lạnh nén khí, môi chất lạnh không đổi khác trạng thái, luôn ở thể khí. * Ở máy lạnh nén hơi, môi chất lạnh thu nhiệt của thiên nhiên và môi trường xung quanh trongthời gian nó biếnđổi trạng thái. 1.2.2. Yêu cầu : Do những đặc thù của quy trình ngược, hệ thống thiết bị lạnh, điều kiện kèm theo vậnhành nên tác nhân lạnh cần có những nhu yếu sau đây : 1. Tính chất hóa học : * Bền về mặt hóa học trong khoanh vùng phạm vi áp suất và nhiệt độ thao tác, không đượcphân hủy hay polyme hóa. * Môi chất phải trơ, không ăn mòn những vật tư chế tạo máy, không tạo phảnứng với dầu bôi trơn, oxy trong không khí và hơi ẩm. * An toàn, khó cháy và khó nổ. 2. Tính chất lý học : * Áp suất ngưng tụ không được quá cao, vì lúc đó độ bền chi tiết cụ thể nhu yếu lớn, dễ rò rỉ tác nhân. * Áp suất không được quá nhỏ, phải lớn hơn áp suất khí quyển để hệ thốngkhông bị chân không. * Nhiệt độ đông đặc phải thấp hơn nhiệt độ bay hơi nhiều : tđđ < < tbh * Nhiệt độ tới hạn phải cao hơn nhiệt độ ngưng tụ nhiều : tth >> tnt. + Nhiệt độ tới hạn là nhiệt độ mà trên đó trạng thái khí không hề chuyển thànhtrạng thái lỏng được dù có tăng áp suất. Ví dụ : tth ( NH3 ) = 132,9 C ; tth ( CO ) = 31C ; tth ( R12 ) = 112C. + Nhiệt độ đông đặc : tại đó vật thể chuyển từ trạng thái lỏng sang trạng thái rắn. http://www.ebook.edu.vn- 13 – * Ẩn nhiệt hóa hơi và nhiệt dung ( c ) càng lớn, càng tốt vì lúc này lượng môichất trọn vẹn trong mạng lưới hệ thống càng nhỏ, hiệu suất lạnh riêng khối lượng càng lớn. * Năng suất lạnh riêng theo thể tích qv càng lớn càng tốt, vì lúc này máy nén vàcác thiết bị sẽ gọn nhẹ. * Độ nhớt động học càng nhỏ càng tốt, nhằm mục đích giảm tổn thất áp suất trên đườngống và những van. * Hệ số dẫn nhiệt ( λ ) và hệsố tỏa nhiệt ( α ) càng lớn càng tốt. * Mội chất hòa tan dầu trọn vẹn có ưu điểm hơn so với loại không hòa tanhoặc hòa tan hạn chế, vì quy trình bôi trơn sẽ tốt hơn, thiết bị trao đổi nhiệt không bịmột lớp trở nhiệt do dầu bao trùm, nhưng có điểm yếu kém là làm tăng nhiệt độ bay hơivà làm giảm độ nhớt của dầu. * Khả năng hòa tan nước của môi chất càng lớn càng tốt, để tránh tắc ẩm cho bộphận tiết lưu. * Môi chất không được dẫn điện, để hoàn toàn có thể sử dụng cho máy nén khí và nữakín. 3. Tính chất sinh lý : * Không ô nhiễm so với người và khung hình sống, không gây phản ứng với cơ quanhô hấp, không tạo những khí độc khi tiếp xúc với lửa hàn và vật lịêu sản xuất. * Cần có mùi đểdễ phát hịên rò rỉ, hoàn toàn có thể pha thêm chất có mùi vào nhưngkhông ảnh hưởng tác động đến quy trình. * Không ảnh hưởng tác động xấu đến chất lượng loại sản phẩm dữ gìn và bảo vệ khi bị rò rỉ. 4. Tính kinh tế tài chính : * Rẻ tiền * Dễ kiếm, nghĩa là môi chất được sản xuất công nghiệp, luân chuyển và bảoquản thuận tiện. 1.2.3. Một số tác nhân nổi bật : 1. Môi chất vô cơ : * Ký hiệu : vì công thức hóa học của những môi chất vô cơ đơn thuần nên ít khi sửdụng ký hiệu. Tuy nhiên lao lý như sau : R7 – ( hai chữ số ghi tròn phân tử lượng của chất ) Ví dụ : NH3 : R717 ; H2O : R718 ; Không khí : R729Các chất có cùng phân tử lượng phải có tín hiệu riêng phân biệtVí dụ : CO2, R744, N2O, R744A * Môi chất nổi bật NH3 : Máy lạnh NH3 được ứng dụng nhiều nhất trong công nghiệp thực phẩm. + Ưu điểm : http://www.ebook.edu.vn- 14 — Nhiệt độ bay hơi thấp nhất đạt được t = – 67C. – Có ẩn nhiệt hóa hơi lớn : r = 313,8 Kcal / Kg ở t = – 15 – Rẻ, nhiều – Về kỹ thuật dễ phát hịen rò rĩ. – NH3 hòa tan trọn vẹn trong nước nên nếu có ẩm và nước lọt vào hệ thốngthiết bị và đường ống cũng không xảy ra tắt ống do nước ngừng hoạt động. + Nhược điểm : – Độc : nồng độ NH3 trong không khí > 0,5 % thể tích, với thời hạn 30 phút sẽgây chết người. – Dễ gây nổ : thành phần hỗn hợp nổ trong không khí là 16 – 25 % V. – Có công dụng làm rỉđồng – Nếu bị rò rỉ NH3 bị hấp phụ vào loại sản phẩm, gây nên mùi không dễ chịu và làm tăngđộ pH của mặt phẳng loại sản phẩm, dễ cho vi sinh vật tăng trưởng. – Không hòa tan dầu2. Môi chất hữu cơ : * Các freon ( F, R ) : + Định nghĩa : Freon là những dẫn xuất halogen của những cacbua hydo no như : metan, etan, propanCác hợp chất này lần tiên phong được nghiên cứu và điều tra và thí nghiệm vào năm 1882. + Ký hiệu và tên gọi freon : F_ abcVới : a = số nguyên tử C – 1 b = số nguyên tử H + 1 c = số nguyên tử FVí dụ : – Dẫn xuất của CH : CFClký hiệu là F_11CFClký hiệu là F_12CFHCl ký hiệu là F_31 – Dẫn xuất của C : CClký hiệu là F_113Cl ký hiệu là F_160 – Dẫn xuất của C : Cl2ký hiệu là F_160Nếu trong công thức những nguyên tử Clo được sửa chữa thay thế bằng những nguyên tử Brômthì ta viết chữ B sau ký hiệu trên và thêm một chỉ số bằng số nguyên tử Brôm. Ví dụ : CFCl Ký hiệu là F_13CFBr ký hiệu F_13B1 + Ưu điểm : http://www.ebook.edu.vn- 15 — Ít độc – Không mùi hoặc có mùi thơm nhẹ – Không ( hay ít ) gây nổ + Nhược điểm : – Ẩn nhịêt hóa hơi bé – Freon không hòa tan trong nước, nên dễ có hiện tượng kỳ lạ nút đá. – Hỗn hợp của những freon với không khí thì không độc, không nguy hại ( trừ khiquá đặc thì gây ngạt ), nhưng những loại sản phẩm phân hủy của chúng khi có ngọn lửa thì rấtnguy hiểm vì tạo khí độc là fosgen ( OCCl2 ). – Các freon hòa tan trọn vẹn trong dầu, do đó làm tăng nhiệt độ bay hơi vànhiệt độngưng tự của tác nhân. Khi tăng lượng dầu trong tác nhân thì sẽ giảm lượngtác nhân thao tác trong mạng lưới hệ thống, do đó làm giảm hiệu suất lạnh của “ 1 kg biểu kiếntác nhân lạnh ” ( 1 kg biểu kiến tác nhân lạnh là lượng hỗn hợp tác nhân lạnh và dầumáy, nước bằng 1 kg ), đồng thời sẽ làm tăng độ nhớt dung dịch so với tác nhân tinhkhiết nên thông số cấp nhiệt ( α ) cũng giảm. Tuy nhiên dầu hòa tan trọn vẹn vào tác nhân lại có ưu điểm là không tạo racác màng dầu ở mặt phẳng thiết bị truyền nhiệ, do đó không làm giảm hiệu suất truyềnnhiệt. – Nhược điểm lớn nhất của freon là thủ phạm hủy hoại tầng ozon và gây hiệuứng lồng kính làm nóng toàn cầu. * Tầng ôzon và sự suy thoái và khủng hoảng : Tầng ôzon là tầng khí quyển có độ dày chừng 40 km, cách mặt phẳng toàn cầu từ 10 – 50 km. Tầng ôzon được coi là lá chắn của toàn cầu, chống những tia cực tím có hại củamặt trời ( làm cháy da và gây ra những bệnh ung thư da ). Năm 1950 ( Paul Crutzen – Đức ) đã phát hiện ra sự suy thoái và khủng hoảng của tầng ôzon, nhưng mãi đến năm 1974 ( Powland và Molina – Mỹ ) mới phát hiện ra thủ phạm là cácchất freon có chứa Clo, và ba giáo sư đã được phần thưởng Nobel hóa học vào năm1995. Freon tuy nặng hơn không khí, nhưng sau nhiều năm nó cũng đến được tầngbình lưu, dưới công dụng ánh sáng mặt trời chúng phân hủy những nguyên tử Clo. Clo tácdụng như một chất xúc tác hủy hoại phân tử ôzon ( O3 → O2 ). Do Clo sống sót rất lâutrong khí quyển nên năng lực tàn phá ozon rất lớn, ước tính rằng cứ 1 nguyên tử Clocó thể tàn phá tới 100.000 phân tử ozon. * Hịệu ứng lồng kính : Nhiệt độ trung bình của mặt phẳng toàn cầu khoảng chừng 15C, nhiệt độ này được thiếtlập nhờ hiệu ứng lồng kính cân đối do khí Cacbonic và hơi nước ở trạng thái cânbằng sinh thái xanh trong tầng khí quyển tạo ra. Chúng để cho những tia nguồn năng lượng mặt trờihttp : / / www.ebook.edu.vn – 16 – có sóng ngắn đi qua một cách thuận tiện, nhưng lại phản xạ lại những tia năng lượngsóng dài phát ra từ toàn cầu, làm nóng toàn cầu. Hiệu ứng lồng kính : lồng kính là một hộp thu năng lượng mặt trời, đáy và xungquanh làm bằng vật tư cách nhiệt, bên trong đặt tấm thu năng lượng sơn màu đen, bên trên đặt tấm kính trắng. Ánh nắng mặt trời có bước sóng rất ngắn xuyên quan tấmkính một cách thuận tiện và được tấm thu hấp thụ nguồn năng lượng. Do nhiệt độ không cao, nên tấm hấp thụ màu đen chỉ phát ra những tia bức xạ nguồn năng lượng sóng dài. Các lớp kínhtrắng lại có đặc thù phản xạ hầu hết những tia bức xạ dài, do đó lồng kính có khả năngbẫy những tia nguồn năng lượng mặt trời để biến thành nhiệt sử dụng cho mục tiêu sưởi ấm, đun nước, sấỞ trạng thái cân đối sinh thái xanh, lựơng COvà hơi nước có trong khí quyển vừađủ để giải nhiệt độ trung bình mặt phẳng toàn cầu khoảng chừng 15C. Nhưng trong quá trìnhcông nghiệp hóa, trạng thái cân đối bị con người tác động ảnh hưởng, ngoài lượng COthải ra từcác nhà máy sản xuất nhiệt điện và cơ sở công nghiệp ngày càng lớn, vì nhiều freon có hiệuứng lồng kính lớn gấp 5000 – 7000 lần CO2. Dẫn đến trạng thái cân đối sinh thái xanh bịphá vỡ, toàn cầu nóng dần lên, dẫn đến hậu quả khó lường là băng giá vĩnh cửu ở haicực toàn cầu tan ra, nước biển dâng lên thu hẹp diện tích quy hoạnh canh tác, thời tiết biến hóa, thiên tai hoành hành + Môi chất lạnh bị cấm : R11, R12, R13, R502 + Môi chất lạnh quá độ : R22, R401A / B, R401 A / B + Môi chất lạnh cho tương lai là những chất không chứa Clo như : R134a, R507, R23, R717 * Các hỗn hợp đồng sôi : là những hỗn hợp có 2 hoặc 3 thành phần, nhằm mục đích mục đíchđể tăng cường những ưu điểm, và thường những chất thành phần có nhiệt độ sôi khôngchênh nhau quá 10K. Ví dụ : R500 = 73,8 % R12 và 26,2 % R152a ( Kg / Kg ) R502 = 48,8 % R22 và 51,2 % R115 ( Kg / Kg ) 1.3. Chất tải lạnh : 1.3.1. Định nghĩa : Những chất đã đựơc hạ nhiệt độ khi đi qua thiết bị bay hơi của mạng lưới hệ thống máylạnh và được đưa đi làm lạnh vật khác gọi là chất tải lạnh. 1.3.2. Yêu cầu : 1. Tính chất hóa học : * Không ăn mòn hủy hoại máy móc, thiết bị * Không cháy, không gây nổ. * Bền ở điều kiện kèm theo làm việchttp : / / www.ebook.edu.vn – 17 – 2. Tính chất lý học : * Điểm đông đặc phải thấp hơn nhiệt độ bay hơi nhu yếu nhiều. * Nhiệt độ sôi phải đủ cao để không bị bay hơi tổn thất vào môi trường tự nhiên. * Hệ số dẫn nhiệt và nhiệt dung riêng càng lớn càng tốt, vì chất tải lạnh cần cótính chất trao đổi nhiệt tốt và năng lực trữ lạnh lớn. * Độ nhớt và khối lượng riêng càng nhỏ càng tốt. 3. Tính chất sinh lý : * Không làm mất màu, mùi, vị của loại sản phẩm * Không ô nhiễm so với khung hình sống4. Tính kinh tế tài chính : * Rẻ tiền * Dễ kiếm, dễ luân chuyển và bảo quản1. 3.3. Chất tải lanh điển hình1. Môi trường khí : Không khí, CO, hỗn hợp nitơ + hydrô. * Ở đây không khí là thiên nhiên và môi trường dùng phổ cập nhất vì – Rẻ tiền đâu cũng có nhiều. – Dễ luân chuyển vào tận những nơi cần làm lạnh. – Không khí không độc. – Không khí dễ kiểm soát và điều chỉnh tốc độ, lưu lượng. * Tuy nhiên chất tải lạnh bằng không khí cũng có những điểm yếu kém sau. – Hệ số cấp nhiệt α bé : α = 6 – 8 Kcal / mNếu tăng vận tốc hoạt động của không khí thì α tăng nhưng ? ? ? ∂ = 1,5 ÷ 2 m / s Æ α = 9 Kcal / m ∂ = 5 Æ α = 24 Kcal / m ∂ > 10 Æ α = 30 Kcal / mKhi v ≥ 10 m / s thì phần đông không tăng năng lực truyền lạnh. Cho nên lúc nàytăng tốc độ tức ? ? thêm quạt, tốn điện không lợi về mặt nguồn năng lượng. – Khi tăng tốc độ không khí thì tăng qúa trình ôxy hoá những loại sản phẩm làm lạnh, dữ gìn và bảo vệ lạnh. Tăng v còn kéo theo tăng cường qúa trình bay hơi ẩm từ mặt phẳng loại sản phẩm, gâytổn thất khối lượng tăng, làm cho rau quả, hoa ? ? chóng héo, chóng hỏng. – Tinh khiết về phương diện tách hỗn hợp có ? ? khó làm sạch tách VSV và nhấtlà khó tách mùi hôi thối ( thường muốn tẩy mùi phải dùng ozôn ) Các thiên nhiên và môi trường khí tải lạnh khác như N, cũng có những ưu điểm yếu kém riêng, vớimục đích điều hòa không khí thì không dùng những môi trường tự nhiên tải lạnh này, chỉ dùnghttp : / / www.ebook.edu.vn – 18 – trong 1 số trường hợp lạnh Giao hàng kỹ thuật sản xuất ở những Xí nghiệp hoá chất, dượcphẩm. Đnág chú ý quan tâm là những thiên nhiên và môi trường này khôgn có oxy nên không gây hiện tượng kỳ lạ oxyhóa mẫu sản phẩm, và vì đắt tiền nên chúng phải dùng trong mạng lưới hệ thống kín. 2. Môi trường tải lạnh nóng : thường dùng nước, nước muối. a / Ưu điểm : – Có thông số cấp nhiệt α lớn : α = 200 ÷ 400 Kcal / m / sTrường hợp chất lỏng hoạt động với v = 5 m / s thì thông số cấp nhiệt α = 40000K cal / mC. Do vậy làm lạnh trong thiên nhiên và môi trường lỏng rất nhanh, điều này có ý nghĩaquan trọng không những về mặt kinh tế tài chính là rút ngắn thời hạn sản xuất mà còn đảm bảođược phẩm chất của loại sản phẩm vì phần đông những loại sản phẩm chỉ có làm lạnh nhanh thì mớitốt, giữ được nhiều đặc thù khởi đầu. – Dùng môi trường tự nhiên lỏng thì tránh được sự hao hụt khối lượng, tránh được hiệntượng oxy hóa loại sản phẩm. – Dùng nước muối hoàn toàn có thể đạt được nhiệt độ khá ? ? b. Nhược điểm. – Một số mẫu sản phẩm không được cho phép thấm ướt nên không hề dùng môi trườnglỏng để làm lạnh được. – Bẩn thỉu, khí ẩm, dễ bị meo mốc, rỉ và chóng hỏng thiết bị. – Nước muối thấm vào loại sản phẩm làm lạnh dẫn đến tác động ảnh hưởng phẩm chất củsản phẩm. Về sắc tố thì trong muối có ít hợp chất Na. NaCl có màu xanh da trời. Trongnước hỗn hợp này cho phản ứng kiềm ( Na. NaCl Æ NaOH ) pH = 8 ÷ 8,3 nên nó làmtrung hòa axit trong loại sản phẩm làm cho VSV dễ xâm nhập và tăng trưởng. Do đó tốt nhấtngười ta phải làm lạnh và làm lạnh đông loại sản phẩm đã được bọc gói, kỹ bằng nilon, giấy chống thấm ướt ( chiêu thức khristodulo ). – Môi trường nước muối là thiên nhiên và môi trường thích hợp cho loại VSV ưa mặn ( chịuđược áp suất thẩm thấu cao ). VSV này làm nứt ( xẻ dọc ) những thành phần Protit, làm choprotit có năng lực hút muối mặn thêm, qúa trình này có hiệu suất cao nhất trong giai đoạnchín hóa học, vì lúc ấy protit có nhiều nhóm axit amin tự do và ở nhiệt độ thấp hơnnitơ trong nhóm – NHthì hoá trị 3 chuyển sang hóa trị 5 link với muối. Công thức * * * Lúc này protit trở nên háo nước. Đặc điểm này được ứng dụng trong kỹ thuậtmuối cá ở nhiệt độ thấp. http://www.ebook.edu.vn- 19 — Muối ăn ( NaCl ) luôn luôn có chứa những hợp chất muối khác như CaCl, MgClKCl CaClliên kết với protit và axit béo tạo thành albaminat canxi không hòa tan, làm tăng độ cứng của loại sản phẩm, giảm mức độ tiêu hóa của mẫu sản phẩm. Ion Mg + + sinh ra vị đắng và làm loại sản phẩm bị cứng KCl tích tụ ở thực phẩm vàgây bệnh viêm cổ cho người ăn phải nó ( chính là do K – Dung dịch NaCl khi bị bẩn rất khó làm sạch. – Dùng thiên nhiên và môi trường lỏng để tải lạnh hoàn toàn có thể gặp nguy khốn vì chất tải lạnh đóngbăng trong đường ống gây nổ vỡ ống và thiết bị ( mạng lưới hệ thống kín ). Ví dụ : Dùng chất tải lạnh có nồng độ NaCl là 1 thì tđb của nó là – 13C, nếu để < 13C thì xảy ra qúa trình ngừng hoạt động. * Khắc phục : - Để khắc phục hiện tượng kỳ lạ ăn mòn thiết bị khi dung dịch nước muối người ta bổsung vào chất chống ăn mòn. - Đối với dung dịch NaCl thì dùng : 1 m3 dung dịch pha 3,2 kg NaCr. 2H ( có thêm 0,27 kg NaOH cho 1 kg NaCrtác dụng như trên ), mỗi năm 1 lần thêm 50% lượng khởi đầu NaCrvà NaOH hay hoàn toàn có thể dùng 1,6 kg NaHPO. 12HO cho 1 mldung dịch NaCl ( hàng tháng ) - Đối với CaClnguyên chất thì ăn mòn kém : Trong trong thực tiễn không có CaCltinh khiết nên thêm chất chống ăn mòn như sau : 1 mdung dịch CaClthì dùng 1,6 kgNaCr ( có thêm 0,27 kg NaOH cho 1 kg NaCrđể chuyển bicromat thành ? > trung tính NaCr ). Trước đó phải trung hòa dung dịch đến pH = 7. Mỗi năm 1 lầnphải thêm ? ? lượng NaCrvà NaOH bắt đầu. – Để khắc phục hiện tượng kỳ lạ ngừng hoạt động thì ta chọn nhiệt độ chất tải lạnh lỏng saocho có khoảng chừng nhiệt độ dự trù theo qui chuẩn nhiều nước được cho phép như sau : + Nhiệt độ nước muối thấp hơn nhiệt độ nhu yếu trong ? ? chừng 5 ÷ 7 + Nhiệt độ bốc hơi tác nhân lạnh thấp hơn nhiệt độ nước muối. – Nhiệt độ ngừng hoạt động của nước múôi thấp hơn nhiệt độ bay hơi của tác nhânlạnh 5 ÷ 8 – Để khắc phục hiện tượng kỳ lạ thấm muối vào loại sản phẩm khi ướp lạnh người ta dùng1 hỗn hợp muối chớ không dùng riêng 1 thứ muối. Năm 1910 ở Paris ông Zurosinacv đã thí nghiệm và Kết luận : “ Hiện tượng thấmmuối chỉ xảy ra ở nhiệt độ cao hơn nhiệt độ ơtecni ”. Kết luận này đã bác bỏ thuyết chorăng qúa trình khuếch tán ( trong đó có sự thấm muối ) chỉ do sự chênh lệch nồng độ. Ta biết rằng sự khuếch tán tỉ lệ với ΔC nhưng điều đó chỉ tương thích với t > tơtecti ở < tơtecti thì sự khuếch tán xảy ra hầu hết phụ thuộc vào vào lực đẩy và lực hút giữa cácphần tử trong dung dịch. http://www.ebook.edu.vn- 20 - Ví dụ : Dùng hỗn hợp 2 muối NaCl / CaClvới tỉ lệ 1/1 làm lạnh đông sản phẩmở t = - 38C ( ≈ tơtecti hỗn hợp ) loại sản phẩm không bị thấm muối NaCL chỉ bị thấmmuối CaCl. Vấn đề ở đây là ta thay muối thứ 2 ( CaCl ) bằng 1 chất khác được cho phép cóthể thấm vào thực phẩm mà không gây tai hại gì hoặc có khi còn có lợi nữa. Qua nhiều thí nghiệm người ta thấy dùng được hỗn hợp NaCl / glyxerin thì đạtyêu cầu hơn, vì glyxerin thấm vào loại sản phẩm thì càng tăng độ ngọt thực phẩm ( chỉdùng cho rau quả ) 3. Chất tải lạnh rắn : Thường dùng là đá ướt, đá khô, ơtecti cứnga. Đá ướt : ( nước đá ) gồm có nướcđá thiên thiên và nước đá tự tạo. * Đá vạn vật thiên nhiên : Là nước qua qúa trình hình thành và sản xuất nó đều dựa vàolạnh của vạn vật thiên nhiên. Tuyết cũng là đá vạn vật thiên nhiên. * Nước đá tự tạo : Được sản xuất ở dạng khối ( cây 10, 20, 25, 50 kg ) dạngviên ( φ 30 ÷ 100 mm, cao 40 ÷ 100 nm ) dạng vảy, bột như tuyếtĐá khối khi dùng phải nghiền nhỏ để làm lạnh đông nhanh, dạng viên thì có thểdùng ngay, dạng ? ? dùng để ướp và trộn vào bột thịt nghiền trong sản xuất dăm bông, xúc xích, bánh kẹo ( được cho phép tạo nhiệt độ của mẫu sản phẩm ) Nói chung nước đá đều được làm lạnh tới nhiệt độ thấp ( t = - 7 ÷ 8C ) khi bảoquản chúng cần nhiệt độ - 2 ÷ - 4C. Tan ra cho t = 0 Ẩn nhiệt tan chảy của băng đá là 72 Kcal ( 80 Kcal / kg ) còn tuyết có ẩn nhiệt tantuỳ vào độ xốp ( tuyết cũ hay mới ) Đá vạn vật thiên nhiên thì rẻ tiền nhưng thưòng chỉ làm lạnh gián tiếp vì bẩn, nhiềuVSV. Đối với dùng ướp lạnh thực phẩm trực tiếp vào đá ăn thì cần phải đạt tiêu chuẩnkhông quá 100 vi khẩun và trọn vẹn không có coli. Trong sản xuất người ta phảidùng nước sạch đã sát trùng, dùng hóa chất NaClO, Ca ( OCl ), NaNO, NaNOCác muối hơi, khí hơi là chất tự nó sát trùng. Nó có tính năng biến tính protit củaVSV. Nó có sát trùng gián tiếp bằng cách tạo thành những nguyên tử oxy có năng lựcoxy hoá mạnh. Thì nồng độ trung bình của clo hoạt động giải trí sống sót trong nước cho phépkhông quá 50 ÷ 80 mg / lít. Nếu nhiều muối hơi và nhiều khí Clo thì nước đá sẽ có mùikhông thích hợp dùng cho thực phẩm. b / Đá khô ( tuyết cacbonic ) Hình * * * Đá khô bay hơi không qua trạng thái lỏgn ( thăng hoa ) nên được ứng dụng thíchợp cho dữ gìn và bảo vệ nhiều loại loại sản phẩm cả việc dùng làm lạnh đông thực phẩm. http://www.ebook.edu.vn- 21 - Điểm cân đối 3 trạng thái R-K-L ( điểm 3 ) của ? ? là p = 5,28 ata, t = - 56,6 C.Nếu P < 5,28 ata và t < - 56,6 C thì COchuyển trực tiếp rắn ↔ ? ?. Chính vì thế ởđiều kiện ngoài khí quyền ( p ? ? tuyết COthăng hoa. Nhiệt độ đạt được khi thăng hoalà - 79C, ẩn nhiệt thăng hoa ( bay hơi ) r = 137 Kcal / kgDùng đá khô dữ gìn và bảo vệ thực phẩm tốt, nhưng xuất đá khô phức tạp và đắt hơnsản xuất đá ướt nhiều ( gấp 10 lần ) c. ơtecti cứng. Dùng hỗn hợp lạnh đông của 2,3 muối đúng theo thành phần ơtecti để có nhiệtđộ tan chảy thấp. Dung dịch những muối ấy cho vào những thùng sắt kẽm kim loại, đem làm lạnhđông, sau đó xếp vào phòng dữ gìn và bảo vệ mẫu sản phẩm .

5/5 - (1 vote)
Subscribe
Notify of
guest
0 Comments
Inline Feedbacks
View all comments